Acil servis
‘Başkalarının hatalarından öğrenmek’
On parça olarak en sık yapılan hatalar ve sarı zarf gelirse ne yapılması gerekir şeklinde bir içerik üretimi olacak bu yazı serisinde.
İlk parçada dosyalara yazılan gereksiz bilgilerin nasıl bizi takip edip köşeye sıkıştırdığını anlattık.
Şöyle ki;
Bir – Gereksiz bilgiler
- Konversiyon/Anksiyete: Henüz tanı belli değil, kimse hastada ne olduğunu bilmiyor, az da olsa sanıyor, onu da muhtemel yanlış yapıyor, ortam sadece şüpheden oluşuyor, sen ise yemiyor içmiyor ve dosyaya konversiyon yazıyorsun, hasta anksiyöz diyorsun. Fokal defisit, konuşma bozukluğu, yüzdeki asimetriyi konversiyona bağladın bile. Öyle bir tanı ki şu konversiyon tüm evreni yutuyor sanki, evler arabalar gardıroplar içinde kayboluyor, herkes rahatlıyor çünkü konversiyonun tek tedavisi acil gözlem biriminde hastayı takip etmek deniliyor. Çok geçmedi, taburcu ettin, iki saat sonra hastanın pupilleri dilate, solunumu yüzeysel ve arrest olarak acil servisin kapılarını çalıyor. Meğer kafa içindeki ana damarları tıkalıymış hastanın, konversiyon/anksiyete değilmiş. Bu tip tanıları yazmak için acele etmemek gerek, hastayla hiç ilgilenilmediğinin kanıtı olarak kabul ediliyor, belki de hiç yazmamak en iyisi, daha gerçek, daha doğru tanılar gerek bize.
- Bakteriyel pnömoni/Non-Q MI: Yine tanısal kesinlik hastalığı karşımızda. Nokta atışı yapmadan olmuyor sanki, illa ki tam olmalı her şey, pürüzsüz bir mükemmellikte. Hasta daha yeni geldi acil servise, bizdeki acelenin nedeni niye, satürasyon probu bile henüz sayı oluşturmadı. Nefes darlığı var hastanın veya atipik bir göğüs ağrısı eşlik ediyor sanki yakınmalarına. Hemen aklında tanılar oluştu, dikkat ederseniz ön tanılar demiyorum, tanılardan bahsediyorum. Süper güçlere bile sahip olsan bu kadar hızlı tanı alamazdı hasta. Troponini yüksek ama ST eleve değil ise non-Q, nefes darlığı var ve akciğer grafisinde garip opasiteler görünüyor ise bu hasta bakteriyel pnömoni demek daha çocuğu anaokulundayken çocuk esirgeme yurduna göndermeye benziyor. Kesin tanıları olabildiğince bekletin kaptanlar, sadece ön tanılardan bahsedin, bırakın tanı kendiliğinde oluşup dalından düşsün.
- İstemli defans/göreceli rebound: Fizik muayene bulgularını dosyana kelimeleştirdin diyelim, güzel, ama lütfen unutma, ne yazarsan artık onun tarafından yönetiliyorsun demek. Diyelim ki istemli defansı var hastanın, gerçi bu tamlamanın tam olarak anlamını çözmek zor, istemli ise neden defans, defans ise neden istemli çıkmazı içinde bırakıyorsun dosyanı okuyan bilirkişiyi/avukatı/savcıyı/hakimi. Aynı yaklaşım rebound için de geçerli. Karnınız elimle basınca mı yoksa çekince mi daha çok ağrıyor diye sorduk diyelim hastaya, yanıtı her zaman kitaplarda okuduğumuz gibi olmaz bu sorunun. Gözlerinizin içine bakar ve ikisinde de ağrıyor karnım der. Siz de notlarınızı bu yönde tutarsınız ve hastanın şikayetleri geçince taburcu edersiniz. İşte tam da şu an kendi açtığınız kuyuya düşmek üzeresiniz. Defanslar, reboundlar o başvuruda mutlak açıklığa kavuşturulmalı, gerçekten var ise ilgili doktorlar acil servise davet edilmeli, böyle bulgular yok ise dosyaya yazılmamalıdır.
- Acil olmayan bir hasta daha: Karşımızda yine gereksiz bir dosya verisi görüyoruz. Bu ve buna benzer tanımlamalar spot ışıklarının üstünüze çevrilme nedeni olacaktır, acil servise ihtiyacı olmayan bir hasta daha dersin bir anda. Bırakın böyle keskin tanımlamalar zihninizin en güvenli yerinde yüzülerek varlığını sürdürsün, o bölgeye bir ad verin, içinizdeki han bölgesi olsun orası, kimseye söylemediğiniz içinizde sakladığınız önemler handa bulunsun. Hastanın şu ve bu bulguları, lab/görüntüleme sonuçları onda bu ve şu sonuçları destekliyor, hastada akut patoloji düşünülmedi ancak şu ve bu bulgular sebebiyle ona poliklinik kontrolü önerildi demeniz, acil olmayan bir hasta, gibi yuvarlak bir tanımlamadan daha kontrollü olacaktır.
– Hızlı, keskin, net olmak temelinde yüzeysel olmakla eş gidiyor. Çalıştığınız birimin adı acil de olsa bize tanınan uzay/zaman ikilisi her zaman kendi içindeki yeterli düşünme sürecini barındırıyor. Durumlar tamamen olgunlaşmadan prematüre tanımlamalarla son fiyonkları atmak içinde taşıdığı yüklerle size zarar verecektir.
Dava
Vincent J. Markovchick, et al. Emergency Medicine Secrets. Fifth Edition. Elsevier.
Dr Çağdaş Can, Merkezefendi Devlet Hastanesi, Acil Tıp, Manisa
