Acil tıp
- İntraserebral basınç artışında resüsitasyon, ivedilik bizim işimiz tamam bunda sorun yok ama hastanın yatışı uzamış veya uzayacaksa kafa içi basınç artışı yapan süreçlerin yönetiminde beyin cerrahisi önerileri almak şık duracaktır. Şöyle ki; bildiğiniz gibi beyin kafatası denilen kemik yığının içinde kapalı durumda muhafaza edilmekte. Kafa içi kanamalarda bu kapalı sistem tehlikeli basınç artışlarına maruz kalmakta ve dengeleyici mekanizmaların eli kolu, yine bu klostrofobik ortam sebebiyle, bağlanmakta. Hemoraji/serebral ödem varlığında ABCc hatırlanmalı, hipotansiyon/hipoksi/hiperkarbiden kaçınılmalı, hipertonik salinin (250-500 ml %3lük bolus veya 30 mL %23.4 salin) mannitole (1g/kg %20’lik > 20 dk) üstünlüğü (özellikle hipotansiyon ve hipovolemi) durumunda bilinmeli, serum sodyum/osmolarite bilgisine tedaviler öncesi hakim olunmalı, GKS sürekli aşağı yönlü hareket eğiliminde olan hastaların erken entübasyondan fayda göreceği bilinmelidir. Bu maddede taburculuk söz konusu değil ama kim bilir, belki de olabilirdi.
- Psikiyatrik hasta semptomu: Bilindiği gibi ülkemizde dört mevsim yaşanır. Yazlar, kışlar ve diğerleri. Çeşit barındırır, bu nedenle turist itmez, çeker. Psikiyatrik hastada olduğu gibi. Onların da organik sorunları olabilir. Hasta yakınları bile ‘hep böyle zaten o’ diyebilir. Lityum kullanana ACE inhibitörü reçetelenirse bu hastada haklı olarak lityum toksidromu riski başlar. Tüm bu bilgiler ışığında psikiyatrik hastanın acil servise dönme hakkı vardır.
- Trafik kazası ve dalak: O hastaya ne mi yapmıştım. Anlatıyorum, dikkatle dinleyin. Kontrol hemogram gönderdim. Vitaller mi. Evet, evet, tamamen normaldi. Hastanın batın sol yanında ekimozu ve 7,8. kot kırığı vardı ama herhalde çarpmanın etkisi ile olacaktı. Taşikardi olması gerekmez miydi, bilemiyorum. Şimdi duydum, dalak rüptürü ile ameliyatta.
- Perikardiyal tamponad boğaz ağrısı yapar mı: Bu acil nasıl bir yer, nelerden oluştu. İnsan reçeli mi desek, yoksa kültürler harmanı mı. Boğaz ağrısı hastan olur, boğaz bakısı normaldir. İleri yaş ve öksürüyorsa akciğeri görüntülenir. Biraz kalp büyük ama neden olmasın, o kadar yaşanmışlık var. Hasta zaten kronik hipertansif değil mi. Antibiyotikler ile taburcu olur. Sonra bir daha gelir. Bu sefer hipotansif. EKG çekersin, düşük voltaj alırsın. Hastanın bilinci kaybolur ve bir daha bulunmaz. Viral kardiyomiyopati sorumlu olur. H.G.Wells’in Dünyalar Savaşı’nda dediği çıkar, mikroorganizmalar bizden daha güçlüdür.
- Apseli boyun ağrısı: Biraz yük kaldırmışım. İşim bu. Malum işçiyiz. Ateşim çıkıyor ama açık havada çalışıyoruz. Boyun grafim tabii ki normal. İşçiyim ben. Tekrar geldim acile, özür dilerim. Ama sol kolum tutmuyor. MR mı çekelim. Ne gördünüz, sinirlerime bası yapan apse mi. Bir yanlışlık olmasın.
- İntoksikasyon halsizliği: Ağrım oldu mu aspirin atarım ağzıma. Biraz tadım kaçıksa, yine aspirinlerim kendimi. Kavga mı ettim, olsun aspirinim hazır. Otobüsü kaçırdığımda üzülmem çünkü aspirinim var. Kulağım çınlar sonra. Kim korkar, aspirin atarım. Uçan filler, zebralar görürüm. Halüsinasyon gördüğüm için attım ağzıma bu sefer. Hem neden taburcu edildim, yine gelirim belki veya boşver, aspirin atarım bir tane daha.
- Göz travması: Pinpon topu nedir ki! Gözüme çarptı ama benim için hayat tamamen değişti şimdi. Acile gittim, kremler, pomadlar derken evdeyim. Ağrı bana mısın demedi ki. Bir daha gittim acile çünkü göremedim, akut travmatik glob rüptürü varmış bende.
- Masif pulmoner embolide trombolitik bilgisi gerekir, birçok hipotansiyon yapan neden var, ve bunların yine birçoğu arrest ilişkili, özellikle masif pulmoner embolide olduğu gibi. Hipotansif hastada hipvolemi, sepsis, sol ventrikül disfonksiyon tanıları birbiriyle karışabilir, üstelik masif pulmoner emboli garip bir biçimde açıklanamayan bradikardi < 40 de yapabilir. Her zaman beklenildiği gibi taşikardik olmaz demek istiyorum hastalar. Ayırıcı tanılar içinde akut koroner sendrom/kardiyak tamponad/kalp kapak patolojileri/pnömotoraks/aort diseksiyonu da olmalı. Tam da bu noktada yatak başı USG anlamlı olacak. Trombüs ile istila edilmiş pulmoner damar ağı kendi ventrükülü olan sağ yapılara basınç oluşturur ve sol ventriküle doğru bir genişleme yapar. Sol ventrikül bu baskıdan hiç hoşlanmaz ve tadı kaçar, perifere kan göndermekten yavaş yavaş vazgeçebilir, obstrüktif şok dediğimiz tablo başlar. Eğer trombolitik için kontraendike durumlar söz konusu değil ise FDA, alteplaz IV 100 mg > 2 saat içinde demekte. Wells/Geneve/PERC skorlama sistemleri pulmoner emboli olasılığını hesaplamak için kullanılabilir.
Sistem
Neurocrit. Care 20:436-442.
Vincent J. Markovchick, et all. Emergency Medicine Secrets. Fifth Edition. Elsevier.
Dr Çağdaş Can, Merkezefendi Devlet Hastanesi, Acil Tıp, Manisa