Mannitol Nedir?
Mannitol, osmotik bir diüretik olarak kullanılan, intravenöz yolla uygulandığında plazma osmolaritesini artırarak hücre dışı sıvı hacmini genişleten ve böylece suyun hücre dışına geçişini sağlayan bir ajandır. Bu özelliği sayesinde intrakraniyal ve intraoküler basıncı azaltmada etkilidir.
Mannitol’ün Farmakolojik Özellikleri
Kimyasal Yapısı ve Farmakokinetik Özellikleri: Mannitol, altı karbonlu bir şeker alkolüdür ve vücutta minimal metabolize edilir. Glomerüler filtrasyonla elimine edilir ve plazma proteinlerine bağlanmaz. Yarılanma ömrü yaklaşık 100 dakikadır, ancak böbrek yetmezliğinde 36 saate kadar uzayabilir.
Etki Mekanizması: Mannitol, böbrek tübüllerinde reabsorbe edilmeden filtrasyona uğrar ve tübüler sıvının osmolaritesini artırarak suyun geri emilimini engeller. Bu, diürez oluşumuna yol açar. Ayrıca, kan-beyin bariyerini geçemediği için beyin dokusundan suyun plazmaya geçişini teşvik eder, böylece intrakraniyal basıncı azaltır.
Mannitol’ün Endikasyonları
İntrakraniyal Basınç Artışı ve Serebral Ödem: Serebral ödem ve intrakraniyal basınç artışının tedavisinde kullanılır. Etkisi, uygulamadan 15 dakika sonra başlar ve 3-8 saat sürebilir.
İntraoküler Basınç Artışı: Glokom gibi durumlarda intraoküler basıncı azaltmak için kullanılır. Etkisi, enjeksiyondan 15 dakika sonra başlar ve 30-60 dakika içinde maksimuma ulaşır.
Akut Böbrek Yetmezliği: Oligürik fazın önlenmesi veya tedavisi için idrar çıkışını artırmak amacıyla kullanılır.
Toksik Madde Atılımı: Toksik maddelerin idrarla atılımını artırmak ve idrar yollarının irrigasyonunda kullanılır.
Mannitol’ün Dozaj ve Uygulama Yöntemleri
Yetişkinlerde Kullanım:
Serebral Ödem ve İntrakraniyal Basınç Artışı: 0.25-2 g/kg dozunda, %15-25’lik solüsyon olarak, 30-60 dakika içinde intravenöz infüzyon şeklinde uygulanır. Gerektiğinde 6-8 saatte bir tekrarlanabilir.
İntraoküler Basınç Artışı: 1.5-2 g/kg dozunda, cerrahiden 60-90 dakika önce uygulanır.
Pediatrik Kullanım: 1-2 g/kg dozunda, 30-60 dakika içinde intravenöz infüzyon şeklinde uygulanır.
Uygulama Öncesi ve Sonrası İzlem: Uygulama öncesinde ve sonrasında sıvı-elektrolit dengesi, serum osmolaritesi, böbrek, kalp ve akciğer fonksiyonları izlenmelidir.
Mannitol’ün Yan Etkileri ve Kontrendikasyonları
Elektrolit Dengesizlikleri: Hiponatremi, hipernatremi, hiperkalemi, hipokalemi gibi dengesizlikler görülebilir.
Kardiyovasküler ve Pulmoner Etkiler: Hipotansiyon, taşikardi, konjestif kalp yetmezliği ve akciğer ödemi gelişebilir.
Diğer Yan Etkiler ve Kontrendikasyonlar: Baş ağrısı, bulantı, kusma, sersemlik hali, ciltte kızarıklık ve ürtiker gibi yan etkiler görülebilir. Şiddetli böbrek yetmezliği, aktif intrakraniyal kanama ve şiddetli dehidratasyon durumlarında kontrendikedir.
Acil Tıpta Mannitol Kullanımı
Acil tıpta, özellikle intrakraniyal basınç artışı ve serebral ödem durumlarında mannitol kullanımı önemlidir. Hızlı müdahale gerektiren durumlarda, 1 g/kg dozunda mannitol 30 dakika içinde intravenöz infüzyon şeklinde uygulanabilir. Uygulama öncesi ve sonrası sıvı-elektrolit dengesi, serum osmolaritesi ve organ fonksiyonları dikkatle izlenmelidir.
❓ Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Mannitol’ün Etki Süresi Nedir?
Mannitol’ün etkisi, uygulamadan 15 dakika sonra başlar ve 3-8 saat sürebilir.
2. Mannitol Hangi Durumlarda Kullanılmamalıdır?
Şiddetli böbrek yetmezliği, aktif intrakraniyal kanama, şiddetli dehidratasyon ve mannitole karşı alerji durumlarında kullanılmamalıdır.
3. Mannitol Uygulaması Sırasında Nelere Dikkat Edilmelidir?
Sıvı-elektrolit dengesi, serum osmolaritesi, böbrek, kalp ve akciğer fonksiyonları izlenmelidir. Ayrıca, mannitolün damar dışına kaçmamasına dikkat edilmelidir.
4. Mannitol’ün Diğer Diüretiklerle Etkileşimi Var mıdır?
Mannitol, diğer diüretiklerle birlikte kullanıldığında etkileri artabilir. Ancak, bu kombinasyonlar dikkatle değerlendirilmelidir.
5. Mannitol’ün Hamilelikte Kullanımı Güvenli midir?
Mannitol’ün hamilelikte güvenliği tam olarak bilinmemektedir. Potansiyel yararları, meydana gelebilecek zararlardan daha fazla değilse, hamile kadınlarda kullanılmamalıdır.
6. Mannitol Doz Aşımı Durumunda Ne Yapılmalıdır?
Doz aşımı durumunda infüzyon hemen kesilmeli ve sıvı-elektrolit dengesizliğini düzeltmek için destekleyici önlemler alınmalıdır. Hemodiyaliz gerekebilir.
