Kardiyak arrest

İzmir metroda tesadüf eseri kısa öykü yazarı arkadaşıma rastladım. Metronun üst raflarından birine krizantem buketi koymuştu. Herhalde tiyatroya gidiyor diye düşündüm çünkü eşi Menemen kraliyet tiyatrosunda oyuncuydu, çiçekleri de ona almış olmalıydı.

Dur söyleme, bu sefer Kafka veya Orwell sahnelenecek değil mi? İkisinin eserleri tiyatroya çok güzel uyarlanıyor dedim.
Yüzünde hiçbir ifade olmadan: Kızımı geçen hafta kaybettik, onu ziyarete gidiyorum, çiçekler kabristan için dedi.

Öylesine ani söylemişti ki, ne diyeceğimi bilemedim.

Ve sonra fark ettim, krizantemler hüznü ifade ederdi ama başka bir şeyi daha fark ettim. Bu şekilde sohbete devam eden arkadaşım tavır ve hareketleriyle hiç de kendi çocuğundan bahsediyor gibi değildi, sanki havadan sudan konuşan biri gibiydi. Böylesine ifadesiz olması beni tedirgin etmişti. Bu olaydan birkaç hafta sonra arkadaşımın vefat haberini aldım, kalp krizi geçirmişti. O ifadesiz yüzün altında ne derin acılar gizli diye düşündüm, demek ki o an bile içi kan ağlıyordu ama bu duygusunu belli etmiyordu. O yüce gönüllü saygın arkadaşımı herkes gibi ben de severdim.

Arrest

Dolaşımın durmasına denilir. İnsan doğmadan önce neyse öldükten sonra da o olacaktır diyenler vardır ama bizim konumuz bu değil.
Nabızsız, yanıtsız, solunum paterni anormallikleri (agonal/yok) genel hatlarıyla arrestin klinik tablosunu oluşturur.
Hastane öncesi arrestler sayıca yıllık 250.000-420.000 olarak ifade edilmektedir (USA), iskemik kalp hastalığı en sık nedenidir.

İleti bozuklukları

VF/nabızsız VT/NEA/asistol ölümcül ritimler.
Şoklanabilenler daha iyi prognoz taşır (VF/nVT).
Arrest hastaların nörolojik iyi olma haliyle hastaneden taburcu olma ihtimalleri %8 ile sınırlıdır.
Üst sağ kalım oranlarının %50 olması bu konuda yapılması gerekenlerin henüz yeterince yapılmadığı anlamına gelmektedir.
O zaman resüsitasyonun basamaklarını inceleyelim, işte bu noktada birkaç bilgilendirme yapabiliriz.

Tanı

En önemlisi kişinin arrest olduğunu anlamak! Senkop/baygınlık/konversiyon/epilepsi gibi yanlış ön tanılar resüsitasyon başlangıç süresini geciktirmektedir ki bu kaybedilen süre bir daha hiçbir zaman geri gelmeyecektir.
Ve şoklanabilen ritimlerin şoklanmama hali spontan dolaşıma geri dönüş olasılığını azaltır. Otomatik eksternal defibrilatörler bunun için vardır ve özellikle hastane öncesi alandaki tanıklı arrestlerde kullanılması (< %10 hastada kullanılıyor-şoklanabilen ritimlerde) gerekmektedir.

Yaklaşım

Sternum alt yarısı/100-120 vuru dk/5-6 cm kompresyon/kompresyon-dekompresyon döngüsüne izin verilmesi gerekli.
Tek kişili KPR de 30:2 KPR/ventilasyon, iki kişili KPR de ise 6sn-1 ventilasyon (dk 10) gibi.
KPR sırasında en fazla 10 snlik durmalar önerilmektedir. Diğer bir değişle soluk/nbz kontrolü/ritim analizi/defib şarjı gibi durumlar için KPR durdurulmamalı. Şoklama sonrası ritim analizi de bu vakit kaybına dahildir. Şoklama sonrası direkt olarak KPR’ye başlanmalı, döngü tamamlandıktan sonra ritim analizi yapılmalıdır.
İleri KPR yaklaşımları ise ileri havayolu güvenliği/ilaçlar/yatak başı USG/monitörizasyon gibi değişkenler olarak karşımıza çıkar. İleri havayolu güvenliği yapılamayan şartlarda efektif bag-mask ventilasyon önerilmekte. Entübasyon yapılabilir ise ETCO2 ile sayıları takip etmek algoritmalarınızın yönünü belirleyebilir. ETCO2 < 10 mmHg kötü prognoz, ETCO2 < 20 mmHg kötü resüsitasyon, ETCO2 > 40 mmHg ise spontan ritmin habercisi şeklinde yorumlanabilir.

USG

Yatak başı USG’de ise geri dönüşü olabilen arrest nedenleri aranır: Kardiyak tamponad-perikardiyal maii, sağ ventrikülün erken diyastolik kollapsı/pnömotoraks-karakteristik B çizgileri kaybolur, barkod belirtisi, lung sliding olmaması/hipovolemi-IVC’nin total kollapsı gibi.
Hasta yakınlarının KPR sırasında resüsitasyon odasına alınması yabancı kaynaklarda öneriliyor ancak seçimi size bırakıyoruz.
Özetle; erken arrest tanısı, doğru KPR, şoklanabilir ritimlere erken defib, havayolu güvenliği, resüsitasyon liderinin yapılan yaklaşımları yönetmesi ve takım üyelerinin her birine adıyla seslenerek tek bir tetkik veya tedavi önerisinde bulunması, hasta yakınının KPR çabanıza tanık olması konunun önemli noktaları.

Resüsitasyon

doi.org/10.1161/CIR.0000000000001194

Dr Çağdaş Can, Merkezefendi Devlet Hastanesi, Acil Tıp, Manisa