Çoklu Travma Hastasına Yaklaşım Birincil Bakı

• A (Airway/C-spine) Havayolu ve boyun
• B (Breathing/ventilation) Solunum
• C (Circulation/hemorrhage control) Dolaşım
• D (Disability) Nörolojik kısa bakı
• E (Exposure) Elbiselerin çıkartılması

Havayolu ve Boynun Güvenliği

• Hava yolunu tıkayacak durumlar var mı?
• Solunum var mı? Yeterli mi?
• Solunum çeneyi kaldırma , çeneyi itme manevraları ile düzeliyor mu?
• Oral veya Nazal airway sorunu çözebiliyor mu?
• Yabancı cisim veya maksilofasiyal kırık, şişlik, kanama varmı ? kontrol edilir.

• Tüm kritik hastalar rezervuarlı maske ile oksijen almalı (10-15lt/dk).
• Transkutanöz O2 sat: <%94 ise O2 verilmelidir.
• Erken servikal yaralanma önlemleribalınır.
• Solunum: göğsün ve boynun inspeksiyonu, Trakea deviasyonu, hematom, yelken göğüs araştırılır.
• Oskültasyon: Solunum seslerin alınıp alınmadığı kontrol edilir.
• Palpasyon:krepitasyon, sternum kırığı tespi edilir.
• İnspeksiyon: penetran göğüs yaralanması var mı kontrol edilir.

Solunum:
Ani Ölümcül Göğüs Yaralanmaları (Birincil bakıda tespit edilmelidir)

•  Hava Yolu Obstrüksiyonu
•  Tansiyon Pnömotoraks
•  Açık Pnömotoraks
•  Masif Hemotoraks
•  Yelken Göğüs
•  Kardiyak Tamponad

Solunum

Yapılması gereken girişimler:

• Tansiyon pnömotoraks: İğne torakostomi (2.inter kostal aralık), Göğüs tüpü
• Açık göğüs yaralanması: üç tarafı kapalı ped – göğüs tüpü
• Masif hemotoraks: Göğüs tüpü, Acil torakotomi
• Yelken göğüs: Oksijen,analjezi,mekanik ventilasyon

Dolaşım ve Kanama Kontrolü

Dolaşımı değerlendir:

•  Bilinç düzeyi, deri rengi
•  Nabız, kan basıncı, solunum hızı kontrol edilir
• (Nabız: karotid ∼60, femoral ∼70, radial ∼80 mmHg)
•  Kan basıncında düşme (geç bulgudur)
•  Kapiller Geri Dolum (normalde <2sn.)
•  Kardiak monitör elektrotları yerleştirilip, hastanın kardiak ritmi belirlenir
•  Kanama kontrolü: Gazlı bezle direkt bası uygulanır (Turnike değil!!)

Hemorajik şok:
Yaralanma sonrası ölümlerin en sık nedenidir.Hipotansif travma hastaları aksi ispat edilinceye kadar hemorajik şokta kabul edilmelidir.

Kardiyak Tamponad:
Hipotansiyon, ajitasyon, boyun venlerinde dolgunluk, azalmış kalp sesleri
Tanı :Perikardiyosentez veya eko
Tedavi: Perikardiyosentez veya torakotomi
Tahmin Edilen Sıvı ve Kan Kaybı
Hipovolemik Şok
Tedavi
İki adet en az 14 G veya 16 G damar yolu
(kan grubu, cross-match, Hgb, Htc)
2 L kristaloid (SF veya RL) ısıtılmış
Çocuklarda 20 ml/kg kristaloid – 10 ml/kg kan
Kolloidlerin kristaloidlere üstünlüğü gösterilmemiş
En iyi sıvı: KAN

Kısa Nörolojik Muayene:

•  Pupil çapı ve ışık reaksiyonu
•  Ekstremite hareketleri
•  Bilinç Durumu: AVPU veya GCS

Glasgow Koma Skalası
Nörolojik Durumun Tespiti ve Tedavisi:
GKS<9,Ağır Kafa Travması
GKS 9-13,Orta Derecede Kafa Travması
GKS 14-15,Minör Kafa Travması

Travmada Bilinç Kapalılığı Sebepleri:

•  Kafa travmasına bağlı beyin hasarı
•  Hipotansiyona bağlı serebral hipoperfüzyon
•  Hipoksemi
•  Hiperkapni
•  Alkol
•  İlaç entoksikasyonları
•  Hipoglisemi (stick kan şekeri)

Elbiselerin Çıkartılması
Boyun, göğüs, üst ekstremite birincil bakıdaöncelikli
Elbiseleri dikiş yerlerinden kesin; adli olaylarda delil olabileceği unutulmamalı

•  Resmi görevlilerce kayıt tutun
•  Tüm giysiler ikinci bakıda çıkarılır
•  Hastayı hipotermiden de koruyun

Travmada ölüm triadı: asidoz, hipotermi, koagülopati
Resusitasyon
Birincil bakı sırasında tespit edilen problemlerin düzeltilmesi:
Havayolu solunum oksijenizasyon dolaşım ile ilgili acil müdahaleler.
Monitörizasyon:
Puls-oksimetre, Kan basıncı, Nabız, EKG, Solunum sayısı, Foley- NG kateter
Grafiler: (yerinde)
AP Akciğer
Lateral Servikal
AP Pelvis

Foley Kontrendikasyonları:
(Üretra yaralanması riski)

• Üretra ucunda kan
• Skrotal hematom
• Yüksek prostat
• Dışkıya bulaşık kan

Nazogastrik sonda kontrendikasyonları

•  Burun kırıkları
•  Orta yüz kırıkları
•  Koagülopati
• Orogastrik takılabilir.

Bazı Öncelikli Hastalar

•  Bilinci kapalı veya bilinç bulanıklığı olan
•  Solunum güçlüğü olan (SS 10/dk altı veya 30/dk üzeri ve/veya siyanoz)
•  Şokta olan (TA:90mmHg altı veya Nabız:130/dk üzeri)

Önemli noktalar!!
Dolaşım sıkıntısı
Damaryolunu en geniş çaplı kateter ile açılmalıdır.
(14 -18 G: gri, turuncu, yeşil)
Damaryolu açtığın gibi kan örneği alınır.
İki adet sıvı kullanılır İzotonik (%0.9)ve Ringer laktat
2 litre 15-30 dakikada
Hastanın bilinci açıkken kan grubu öğrenilmelidir.
Ayrıntılı Muayeneye Geçmeden Önce İstenecek tetkikler (hastabaşı)

•  Akciğer grafisi / USG
• (Xray duyarlılık:%28-75 USG:%86-98)
•  Lateral servikal grafi/ BT
• (Xray duyarlılığı %61, BT: %100 imkan varsa BT çekilmeli)
•  Pelvis grafisi / BT
•  Xray: Normal pelvik muyenede duyarlılığı%67

Unstabil hastada tercih edilmeli

•  Stabil hastada BT çekilmeli
•  USG: FAST / EFAST

İstenecek laboratuvar tetkikleri

•  Kan grubu
•  Hemogram
•  BFT, KC testleri
•  Ek bilgi: Elektrolitlerin, beyaz küre sayımının travma hastalarında tanı ve tedaviye katkısı sınırlıdır
•  Kanama Profili
•  Beta HCG

Ayrıntılı Muayeneye Geçmeden Önce
A,B,C Kontrolü yapılmalıdır (herşey yolunda mı?)