Kognitif ön yargı
- 70 yaş bayan, HT/depresyon/kolelitiazis/depresyon/histerektomi/kolon CA (8 sene önce opere-14 gün önce kemoterapi)/KOAH-evde 2 lt dk O2/yalnız yaşıyor, bulantı kusma ve sol omuz ağrısı ana şikayeti, omuz ağrısının evdeki oksijen tüpünü kaldırırken başladığını söylüyor.
Kognitif yanılgılar
- Kognitif yanılgı 1: Çoklu ek hastalıklar ana yakınma-etiyoloji ilişkisini güçleştirir. ICD kodları içindeki yalnız yaşamak, kendi başına bir hastalık olarak kabul ediliyor ve artmış mortalite ile karakterize.
- KY 2: Depresyon gibi bir psikiyatrik öykü hastanın şikayetlerini depresyon zemininde değerlendirme hatası yaratabilir. Organik patolojiler bir anda soyutlaşmasın (DSM etkisi).
- KY 3: Yapılan çalışmalar kadın cinsiyet yakınmalarının erkeklere göre daha yüksek oranda psikolojik etiyoloji ile açıklandığını gösterdi. AVM’lerde arrest olan erkeklere KPR daha hızlı başlanıyor örneğin.
- KY 4: Hastanın kendi yönlendirmeleri/tanıları tehlikeli, oksijen tüpünü taşırken oluşan bir omuz ağrım var dedi. Kim bilir belki de ağrının nedeni düşündüğü şey değildir!
Tetkikler
- Vitallerinde nbz 126/dk, Ta: 100/69 mmHg, EKG’de prematüre ventrikül kompleksler, ön yüzde ST depresyonları mevcut. Serum potasyum: 2.7 mmol/L, Pa akc diffüz amfizem/normal kalp boyutları/santral kateter, sol omuz grafisi normal, sırtında opioid bandı var.
- KY 5: EKG değişiklikleri serum potasyum düzeyi ile ilişkilendiriliyor (gastroenterit-hipovolemi) ve hasta onkoloji servisine yatırılıyor, üstelik taşikardi tek başına artmış mortalite ile seçkinleşmekte. Tromboza eğilimi olan ve opioid bandı kullanan (bozulmuş ağrı tanımlaması), omuz ağrısını kendi kendine mekanik ağrıya indirgeyen bu hastadaki atipik kol ağrısının nedeni ST depresyonları olabilirdi.
Prognoz
- Hasta yatışının 3. gününde akut miyokard enfarktüsü sebebiyle (otopsi raporu) hayatını kaybediyor.
- Triyaj notlarına ana yakınma gastroenterit şeklinde etiketlenmiş.
- KY 6: Triyaj notlarına tanı yazılmamalı (triyaj yanılgısı). Sadece ana yakınma, herhangi bir yönlendirme olmaksızın, yorumdan bağımsız bir şekilde yakınma kutucuğuna eklenmeli.
- KY 7: Hasta 70 yaşında, bu yaş grubu hastalıklarını tarif etme konusunda öyküden fakir kalabiliyor. Bazı triyaj sınıflamalarında sadece yaşa bakılarak hastanın triyajı sarı alana/kategori 2,3 yapılabiliyor.
- Hasta hastaneye hipovolemi/gastroenterit/hipokalemi ön tanılarıyla yatırıldı ve ikinci gün giderek artan omuz ağrısı için kardiyoloji konsültasyonu üçüncü günün sonunda istendi.
- KY 8: İlk klinisyen etkisi (diagnostik momentum), hastaneye yatış tanısı bazı durumlarda hastanın kaderini değiştirebiliyor, ilk tanı özellikle bu tip hastalarda tekrar tekrar sorgulanmalı. Güven kontrole engel değildir.
- Kendi kendimizin avukatı olalım, şeytanın avukatlığını yapalım. Tanısal süreçler sırasında başka başka algı kapılarından hastayı değerlendirmeli, bu hasta acaba düşündüğüm tanıdan farklı bir hastalık etkisinde olabilir mi diye zihnimizi sorgulamalıyız.
Bilişsel
http://dx.doi.org/10.4322/acr.2016.023
Dr Çağdaş Can, Merkezefendi Devlet Hastanesi, Acil Tıp, Manisa
