RSI Öncesi HOP Kriterleri

Kritik Hastada Peri-Entübasyon Arresti Önleme

Entübasyon hem bir kazanç hem de bir kayıptır diyebilir miyiz?

Bilirsiniz, her durum kendi yükünü beraberinde getirir. Siyah beyaz, kuzey güney gibi… Entübasyon, sayısız dengeleyici basamağı hastanın elinden alır. Kabul ediyorum, olay bu noktaya kadar geldiyse hasta illa ki hastadır ancak bütün bu kaos içinde kendi kendini dengeleyen mekanizmalar hala varlığını sürdürüyor olabilir. İşte entübasyon tam da bu noktada hastanın son kalan rezervleri acımasızca yok eder.

Anlatmak istediğimin patogenezi şöyledir:

Hızlı Ardışık Entübasyonda (RSI), indüksiyon ajanlarının sempatolitik etkileri ve pozitif basınçlı ventilasyonun venöz dönüşü (preload) aniden kesmesi, fizyolojik rezervi sınırda olan hastayı dakikalar içinde ölümcül şoka sürükleyebilir.

Peri-entübasyon arrestlerini ve ciddi hipotansiyonu önlemek, en az endotrakeal tüpü vokal kordların arasından geçirmek kadar hayati bir beceridir.

Peki, bu çöküşü nasıl öngörülür?

Yanıt, laringoskopu elimize almadan önce yatak başında uyguladığımız “HOP” (Hipotansiyon, Oksijenasyon, pH) optimizasyonunda saklıdır.

Bu bilgiler ışığında yolumuza devam edelim.

🩸 H – Hipotansiyon: Şoku Entübe Etmeden Önce Yönetin

İndüksiyon öncesi sistolik kan basıncı (SKB) <100 mmHg veya Şok İndeksi (Nabız / SKB) ≥ 1.0 olan hastalar, kardiyak çöküş açısından en yüksek risk grubundadır. Bu hastaları risk standardizasyonu yapmadan entübe etmek biricik felaketlerini beraberinde getirecektir.

• Örneğin Push-Dose vazopresörleri (Fenilefrin veya Adrenalin) yatak başında hazır bulunmalıdır. Eş zamanlı olarak agresif kristaloid veya kan resüsitasyonun yerinde olacaktır. İndüksiyon ajanı olarak, hemodinamik profili en kararlı seçenek olan Ketamin’i (0.5-1 mg/kg) tercih etmek herkesin yararınadır.

🫁 O – Oksijenasyon: Klasik Yöntemlerin Ötesine Geçin

ARDS veya ağır pnömoni gibi şiddetli şant tablosu olan hastalarda, standart apneik oksijenasyon tek başına yetersiz kalır. Preoksijenizasyon sürecinde azotu uzaklaştırmak hayati önem taşır.

• Non-invaziv ventilasyon (NIV/CPAP) ile yüksek akışlı nazal oksijenin (HFNO) eş zamanlı kullanıldığı multimodal stratejileri devreye sokulmalıdır. Güncel NOD-DES ve THRIVE modifikasyonları, desatürasyon süresini güvenli bir şekilde uzatarak bize ne zamandır beklediğimiz o altın saniyeleri kazandıracaktır.

🧪 P – pH / Ağır Metabolik Asidoz

Diyabetik Ketoasidozlu (DKA) hasta veya şiddetli laktik asidozu olan biri, asidozu kompanse etmek için dakikada 40 solukla hayata tutunmaya çalışır. Bu hastayı RSI ile paralize ettiğiniz an başlayan geçici apne, pCO2 seviyesini saniyeler içinde yükseltir. Kan pH’ının ölümcül düzeylere (<7.0) düşmesi kaçınılmaz bir kardiyak arrest nedenidir.

• Bu tip hastalarda paralizi süresini mutlak minimumda tutulmalı. Tüpü yerleştirir yerleştirmez, ventilatör ayarlarında hastanın kendi kompansatuar yüksek dakika ventilasyonunu (VE) birebir taklit etmek gereklidir. Böylece mekanik ventilatörün, hastanın entübasyon öncesi solunum eforuyla senkron olması sağlanacaktır.

• Başarılı bir acil hava yolu yönetimi, sadece anatomik bir engeli aşmaktan öte; hastanın fizyolojik çöküşünün engellenmesiyle karakterize. Önemli olan tehlike oluşmadan ona hazır olmaktır. İlaçları vermeden önce HOP kriterleriyle fizyolojiyi optimize edin, ve o andan itibaren rahatlıkla söyleyebiliriz… böylece rahat entübasyon ardınızdan gelecektir.

Resüsitasyon

American Heart Association (AHA) 2025 Guidelines for Cardiopulmonary Resuscitation and Emergency Cardiovascular Care.

Dr Çağdaş Can, Merkezefendi Devlet Hastanesi, Acil Tıp, Manisa