Perilunat dislokasyonlar
A: Sadece grafiye bakarak olay örgüsünü anlatabileceğini mi söylüyorsun?
B: Ek yaralanmaları unutmayalım.
A: Tamam o zaman, sen istedin. Grafi burada!
B: Başlayalım. Perilunat dislokasyon karşımızda. Kişi el bileği ekstansiyonda iken düşmüş, kapitat kemiği disloke ettiğine göre yüksek bir yerden. Bu kişi yüksekten (muhtemel ağaçtan-kan etanol düzeyine bakmak gerek), avuç içi açık şekilde düşmüş, ayakları ile dallara tutunmuş, daha doğrusu tutunamamış olmalı… Düşerken sırtını ağaç dallarına çarptığını düşünüyorum. Bu yükseklikteki bir ağaca çoğunlukla genç insanlar tırmanır, en azından orta yaşlarını geçmemiş biri olmalı, risk almayı seven davranışları ise genellikle erkekler sergiler. Toplarsak kırklı yaşlarının altında, ağaca tırmanan, sırtında dermaabrazyonları olan, muhtemel erkek cinsiyette, ayakları ile dallara tutunan, risk alan davranışlarda bulunan, kan alkol (+) olan ve tüm bunların sonucunda yüksekten düşen biri ile karşı karşıyayız.
A: Söylediklerini uygulayalım. Evet, tamam…, bu bilgilere uyan kişileri bir araya topladığımızda şüpheli sayısı dörde düşüyor.
B: Sırt muayenesini unutmayalım. Dediğim gibi sırtında travmanın belirtileri olmalı. Sırt bölgesinde ağaç dalları ilişkili, ince çizgilenmelerin eşlik ettiği, yer yer daha büyük dermaabrazyonlar aramalıyız. Bak, sağdan ikinci şüphelinin sırtında birçok iz var, büyük ihtimalle travmatik. Abdominal obezitesi ise etanol ilişkili olmalı. Sol ayakkabısının bağcıkları ise kopmuş. Ayakkabı ile ancak ağaca bu kadar tutunulabilirsin.
A: Tebrikler… az önce itiraf etti.
Skafolunat dislokasyon:
- Kişi genellikle ekstansiyondaki bileği avuç içi açık olarak yere düşer. Skafoid ile lunat kemik arasında >3 mm açıklık oluşur. Madonna her güldüğünde akla gelir (ön dişleri ayrıktır kendisinin).
Perilunat dislokasyon:
- Kapitat kemik lunat fossadan ayrılırken lunat halen radius ile temas halindedir. Bu çıkık genellikle klinisyenden kaçar. Şişlik ve deformite görünürde yoktur, direkt grafi bulgusu zordur. Karpal kemiklerin oluşturduğu çizgileri izlemek gerekir.
Lunat dislokasyon:
- Lunat artık tam ayrılmıştır, radius ile ilişkisini sonlandırmıştır. Normal lateral el grafisinde karpal kemikler içi çayla dolu bardaklar gibi gözükür. Lunat dislokasyonda ise çay dökülür, herkes dağılır, çay partisi iptal edilir.
Tedavi:
- Dislokasyonlar kaçarsa ne olur. Hareket kısıtlılığı, median sinir hasarı, bası nekrozu, osteoartrit, kompartman ve karpal tünel sendromu görülebilir. Ortopedi kosültasyonu gerekir. Tedavide el parmakları parmak tutacakları ile 10 dakika boyunca yukarıda tutulur, sonrasında el bileği fleksiyona getirilirken lunat kemik olması gerektiği yere itilir. Ses çıkaran kemik yerleştiğini ifade eder. Volar atel ile önkol nötral pozisyonda sarmalanır, median sinir hasarının önüne geçilmelidir.
- Ekstansiyondaki bilekle avuç içi açık düşme + akut karpal tünel sendromu varlığında da akla perilunat dislokasyonlar gelmelidir.
Lunat
Bowen WT, Slaven EM. Evidence-Based Management Of Acute Hand Injuries In The Emergency Department. Emerg Med Pract 2014;16:1-24.
Dr Çağdaş Can, Merkezefendi Devlet Hastanesi, Acil Tıp, Manisa
