Nöroleptik Malign Sendrom (NMS)
Antipsikotik tedavi esnasında görülen, potansiyel olarak ölümcül bir sendromdur. Genellikle nöroleptik tedavinin ilk 2 haftası içinde başlar. Nöroleptik Malign Sendrom hastaların %50’sinde ateş, kas rijiditesi, mental durum değişikliği ve otonom dengesizlik tetradı ile kendini gösterir. Nadiren antidepresanlar, antikonvulzanlar, antiemetikler ve antiparkinson ilaçları gibi diğer ilaçlarla da benzer klinik bulgular ortaya çıkabilir.
Nöroleptik Malign Sendrom hipertansiyon, taşikardi, hipertermi ve kas rijiditesi ile karakterizedir.
Nöroleptik Malign Sendromun belirtileri; Bilinç değişiklikleri, hiperpireksi, konuşma bozukluğu (sıklık1a mutizm), OSS disfonksiyonu ve hareket bozukluğudur.
Bazı organik ve psikiyatrik bozukluklara olan benzerliğinden dolayı bu sendrom gözden kaçabilir veya tanı koymak zorlaşabilir. Aynı zamanda akut deliryum vakalarında meydana gelir. Bilinen bir psikiyatrik bozukluğu olan ve nöroleptik ilaç alan herhangi bir hastada nöroleptik malign sendrom göz önünde bulundurulmalıdır.
Nöroleptik malign sendrom için çeşitli tanı kriterleri geliştirilmiştir. En sık kullanılan Nierenberg ve arkadaşları tarafından oluşturulan kriterleridir.
Nierenberg NMS tanı kriterlerini zorunlu, major ve minor olarak üçe ayrılır.
Tanı için 4 major kriter veya 3 major, 3 minor kriter yeterlidir.
A- Nierenberg Nöroleptik Malign Sendrom tanı kriterleri
Zorunlu kriterler
1. Son zamanlarda antipsikotik tedavi kullanımı
2. Son zamanlarda diğer dopaminerjik ajan kullanımı
3. Son zamanlarda dopaminerjik bir agonistin kesilmesi
Major kriterler
1. Hipertermi (vücut ısısı diğer sebepler olmaksızın >38°C)
2. Müsküler kurşun boru rijiditesi
3. Serum kreatin fosfokinaz düzeyinde yükselme (normalden 3 kat fazla)
4. Otonomik disregülasyon (iki veya daha fazlası; terleme, taşikardi, yükselmiş veya düşmüş kan basıncı)
5. Bilinç durumunda değişiklik
Minor kriterler
1. Otonomik disfonksiyonun diğer bulguları (inkontinans, aritmi veya
henüz major kriterler altında yer almayan özelliklerden bir tanesi),
2. Solunum sıkıntısı (takipne, dispne, hipoksemi, veya solunum
yetmezliği)
3. Lökositoz (Beyaz küre sayısı>12000)
4. Ektrapiramidal bulgular (tremor, dişli çark belirtisi, distoni, koreiform
hareketler)
B– Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından oluşturulmuş tanı kriterleri (DSM-IV tanı kriterleri)
oldukça sık kullanılanlar arasındadır.
DSM-IV Nöroleptik Malign Sendrom tanı kriterleri
A kriterinin her ikisinin ve B kriterlerinden en az 2 maddenin
varlığında tanı koyulabilir.
a kriterleri
1. Kas rijiditesi
2. Yüksek ateş
b kriterleri
1. Terleme
2. Disfaji
3. Titreme
4. İnkontinans
5. Bilinç değişikliği
6. Mutizm
7. Taşikardi
8. Yüksek veya değişken kan basıncı
9. Lökositoz
10. Kas hasarını gösteren laboratuar bulguları (örn. CPK yüksekliği)
c kriteri
Bu durum bir başka tıbbi hastalığın varlığıyla daha iyi açıklanamaz.
d kriteri
Bu durum bir başka mental bozukluk ile daha iyi açıklanamaz.
Nöroleptik Malign Sendrom Tedavi
Hava yolu, solunum ve dolaşımın kontrol altına alınmasıyla başlar. Antipsikotik tedavi acilen kesilmelidir. Hasta soğutulmalı ve kristaloid ile yeniden hidrate edilmelidir.
Tedavide dopamin agonistleri (örneğin bromokriptin 2.5-10 mg günde üç kez oral) veya amantadin 100-200 mg günde iki kez kullanılması faydalı olabilir. Gerektiğinde kas rijiditesini azaltmak için dantrolen (1 mg/kg.) intravenöz uygulanır. Dantrolenin 10 mg/kg/gün dozu hepatotoksisite riski nedeniyle aşılmamalıdır. Hem bu üç ilacın ve aynı zamanda kalsiyum kanal blokerleri ve benzodiazepinler gibi önerilen diğer ilaçların yararı halen tartışılmalıdır. Dirençli olgular için EKT uygulaması da tedavi önerileri arasında yer almaktadır
