6. Vital/Olgu 6

 ‘Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden’

Ahmet Haşim

Duvar

Soğukkanlı olan EKG’ler sıcaktan hiç haz etmez. Gece vakti üstlerine meşale ile koşulması durumunda hemen ters döner ve gazına basarak boşu boşuna çırpınır. Dört tekeri yere değmeyen EKG, insan eli yardımsızlığında ölür.
 

Olgu 6

• Dağ tırmanmalarını seven Yüksel Amca 3600 metrede nefes darlığı içine hapsoluyor ve çift görmeye başlıyor. Helikopter ile yardıma gidiyorsun, gözünü açıyorsun ve gördüğüne inanmıyorsun.

Açık konuş dostum

Tünelde İlk Ne Yapılmalı

• Zaten tromboz içinde yaşayan Yüksel amca yükselme ile oksijensiz kaldı. Arsız tromboz mevcut konserve ortam içinde hükmünü sürdü ve kuru şerit yükseldi. Tünel herkes için stres, zemindeki arazlar için büyük lokma. Kalbi kafesliler (stent), elli yaş üstü, alkol, barbitürat ve opiatçılar, şekerliler, hipertansifler, akciğer kifayetsizler yükselirken dikkat etmeli, belki de hiç yükselmemeli. Miyokard infarktüsüne yaklaşım için tıklayınız.
• Akut Dağ Hastalığı: Gribal enfeksiyon benzeri başlar, 2500 metre üstü filiz verir. Başın 6 beden genişlemiş gibi ağrır. Beş yüz metre iniş yapman seni hemen rahatlatır. Palyatif tedavi uygundur (metpamid, NSAİİ, oksijen). Ciğerden fokurdama sesleri gelmeye başladıysa alttaki madde okunmalıdır.
• Yüksek İrtifa Akciğer Ödemi: Hipoksi ve vazodilatasyon tüm bu kurgunun merkezi. Ciğer, kalp ile ilişkili olmayan sıvı ile dolar ve hasta fokurdar. Beş yüz metre in(m)ek, bol oksijen (6lt/dk), inhale beta agonist, nifedipin 10 mg PO eğer serebral ödem düşünmüyorsan… diüretik sakın verme (işimiz kalp ile ilgili değil). Tüm bu tatsızlığa bilinç bozukluğu eklenirse aşağıdaki madde okunmalıdır.     
• Yüksek İrtifa Beyin Ödemi: Uzamış hipoksiye bağlı kalıcı vazodilatasyon sonucu damar geçirgenliği artar ve beyin sulanır. 3600 metre ve üstünde çanlar beyin için çalar. Davranış değişikliği ve ataksi istenmeyen fakat beklenen klinik bulgularıdır. Oksijen, deksametazon, asetazolamid ve entübasyon tek dostun kalır. Özetlersek kaptanlar:
• cABC
• 4-6lt/dk nazal kanül oksijen
• Coraspin 650 mg
• Proklorperazin 10 mg IM
• Oral deksametazon 4 mg/6 saatte bir
• Asetazolamid 250 mg/12 saatte bir (HCO3 idrar ile bol atılır, damar içi H artar. Vücut, metabolik asidoza takipne ile yanıt vermesi için zorlanır ve göreceli akciğerin kucakladığı oksijen artar. Bu duruma tıpta ‘dar alanda kısa paslaşma’ denilir).
• Daha yükseğe çıkma
• Yüksek (>2500m) için Profilaksi: Diamox (Asetazolamid) 250 mg günde 2 kez, Decadron (Deksametazon) 2 mg 6 saatte bir. Aspirin 325 mg 4 saatte bir. Nifedipin 30 mg 12 saatte bir. Bir gün önce profilaksiye başlanmalı. Çocuklara profilaksi uygulamayın henüz faydası kanıtlanmadı.

 Spil

Boşaltım sistemi hassas olan EKG’lerin çoğu yağ yakar. Spotan ileus nedeni ile bakıma alınan EKG’lerin patoloji etyolojisinde içte tıkışmış duygular bulunur.
 

Odaklar

Honigman B, Theis MK, Koziol-McLain J, et al: Acute mountain sickness in a general tourist population at moderate altitudes. Ann Intern Med 118(8):587, 1993.
Zaphren K, Honigman B: High-altitude medicine. Emerg Clin North Am 15(1):191, 1997.
 
 

Dr Çağdaş Can, Merkezefendi Devlet Hastanesi, Acil Tıp, Manisa