Sıcaklık hastalığı
Yağmur bir anda başlamıştı, hava çok sıcaktı ama nasıl olduysa sağanak başlayabiliyordu. Küresel ısınma dedikleri şey bu olmalıydı. Her zaman olduğu gibi ne yağmurluk ne de şemsiye vardı yanımda. Haziran ayında olduğumuzu düşünürsek neden yağmurluk giymediğimi anlayabiliriz. İki katlı evin balkon altına sığındım. Huzursuz edici yağmur yağmaya devam ediyordu ve hava garip bir biçimde halen kırk derece idi. Sol tarafımda kalan açık denizin dalgaları yeni başlayan rüzgarla kayalara çarpıyordu.
Dediğim gibi hava çok sıcaktı.
- Son organ hasarları, MODS, bilinç bulanıklığı, inme benzeri klinik…Çevresel acillerden olan sıcaklık hastalığının/çarpmasının/hiperterminin biricik semptomları olabilir.
- Zıtlık ilkesi anlamı arttırabilir.
- Örneğin hipotermide hızlı ısıtma, afterdrop fenomeni nedeniyle, önerilmiyor ama hipertermide agresif soğutma gerekiyor. Nöron/nefron/miyosit/hepatosit nekrozunun önüne başka türlü geçilemiyor.
- Atletler, askerler veya küresel ısınmanın hedefindeki herkes hipertermiden etkilenebiliyor.
- Sıcağın etkileri evreleniyor.
- Ödem-döküntü-kramp-senkop-son organ hasarı-inme (SSS hasarı) şeklinde.
- Supraventriküler taşikardi nedeni olarak sıcaklık hastalığını gösteren yayınlar mevcut. Bu hastaların asıl tedavisi altta yatan hastalığı dindirmek.
- Pasif soğutma acil servise başvuran orta-ileri evre sıcaklık hastalığı için başlangıç tedavisi.
- > 40 derece ileri evre sıcaklık hastalığı olarak kabul edilirken, hipertermi + SSS disfonksiyonu sıcak çarpması (heat stroke) olarak adlandırılıyor.
- Dehidratasyon kötü prognoz işareti. Terleme (-) + hipertermi + SSS disfonksiyonu için rehidrastasyon gerekli. Övolemi hedef, kristaloidler tercih ediliyor. Hiponatremi için güçsüzlük, ataksi, bilinç bulanıklığı takibi yapılmalı.
- CK yüksekliği, ALT/AST/INR/kreatinin/CRP artışı, evet işte bunlar hep kötü prognoz kriterleri.
- Diğer kötü prognoz nedenleri ise; dehidratasyon, yaş >40, uykusuzluk, ek hastalıklar, kalın giysi…
- Örneğin; yalnız yaşayan senil bir hasta olsun karşımızda. Evde klima bozuk, özellikle tek yaşayan ileri yaş hastalarda su içme dürtüsünün son derece azaldığını görüyoruz. Su içmeyen-kliması bozuk olan hastamız fark etmeden sıcaklık hastalığına doğru emin adımlarla yol alıyor ve acil servise bilinç bulanıklığı ile getiriliyor. Uzun ayırıcı tanılar sonucu (sepsis/inme/İYE/pnömoni/kardiyojenik şok) sonrası akla sıcak çarpması geliyor.
- Peki nasıl soğutalım.
- Elbiseler çıkarılıyor ve soğuk sulu havlular/çarşaflarla hasta sarmalanıyor. Fanlarla hasta soğutulmaya devam ediliyor, spreylerle hastanın üstüne su sıkılabiliyor, buz aküleri fleksiyon bölgelerine (boyun, aksilla, kasık) ana damar ilişkili bölgelere koyulabiliyor. Bu yöntemlerle 0.04 C/dk-0.1 C/dk’lık bir soğutma hızı yakalanabiliyor.
- Özetle; sıcak çarpmasında zaman bağımlı hızlı tedavi gerekiyor, dehidrastasyon/hiponatremi akılda olmalı, çekirdek ısı < 39 C olduğundan aktif soğutma durdurulmalı deniliyor.
Soğuk
doi: 10.1016/j.resuscitation.2020.01.007
Dr Çağdaş Can, Merkezefendi Devlet Hastanesi, Acil Tıp, Manisa
