- Sadece acil servisleri değil her yeri etkiledi, aslında her yeri etkilediği için acil servisler de etkilendi, hepsi birbirini kapsıyor, zincirin halkaları gibi. Pandeminin anlamındaki ‘pan’ eki zaten bütün, her şey, tümü anlamını içeriyor.
- Buradaki temel sorgu nasıl etkilediğini incelemek, özellikle hayatı tehdit eden hastalıkların yönetimi konusunda.
- %42 oranında düşen acil servis başvurusunun insanları nerede, nasıl tedavi oldular, son organ hasarı mı yoksa can kaybıyla mı sonuçlandı olaylar.
- İnceleyelim.
- Miyokard enfarktüsü (%21-özellikle 65-74 yaş), inme (%20, özellikle ≥65), hiperglisemi (ve ilişkili hastalıklar, diyabetik ketoasidoz, hiperosmolar koma-%10, özellikle <18 ve 18-44 yaş) azalma gösterdi.
- İzolasyon, hastane korkusu, bulaş riski, ertelenen ameliyatlar ve hastanelerin pandemi için özelleşmesi gibi faktörler azalan acil servis hasta sayısını açıklayabilir.
- Covid-19 zamanı artmış mortalite oranları sadece pandemiyle ilişkilendirilmemeli, sosyal kaçınma ve hastanelere uzak durma istatistikleri yükseltmiş olabilir mi, kim bilir, belki de.
- Kardiyak kateterizasyon %38 oranında azalmış iken acil servislere akut koroner sendrom tanısıyla başvuran hasta sayısının artması gerekiyor ama böyle bir artış söz konusu değil, o zaman sessiz miyokard hasarı gündemde, olayın aciliyeti bilinse de virüs korkusu hastayı ev koltuğuna sabitliyor ve kalbin EF’si yavaş yavaş düşüyor. İşte bu pandemiye maruz kalan insanların sonraki nesiller için ödediği bedel, kötü şans bizler için.
- Aslına bakılırsa sadece bu üç büyük hastalık değil, daha minör yakınmalar bile öteleniyor (diş, göz, ortopedik sorunlar), akut hastalıklar kronikleşmeye başlıyor.
- İnme ve miyokard hasarı son organ hasarını saniyesinde yaparken hiperglisemi ilişki sorunlar da onlardan az kalmıyor. Metabolik asidoz, tromboza eğilim, koma ve arrest.
- Bu noktada hastane öncesi sağlık hizmetlerinin iletişim gücü devreye giriyor, hastaları bilinçlendirme, önemli semptomların varlığı durumunda (göğüs ağrısı, konuşma bozukluğu, ekstremitelerde motor güç kaybı veya evde bakılan kan şekeri yüksekliğinin önemi gibi) hızlı bir biçimde sağlık kurumuna başvurmanın önemi altı kalın çizilerek vurgulanmalı, hastalar ivedilikle en yakın ve kapsamlı sağlık kurumuna yönlendirilmeli.
- Sadece COVID-19 değil, dolaylı zararları da akılda tutulmalı.
Diğer etkiler
Potential Indirect Effects of the COVID-19 Pandemic on Use of Emergency Departments for Acute Life-Threatening Conditions-United States, January–May 2020
Dr Çağdaş Can, Merkezefendi Devlet Hastanesi, Acil Tıp, Manisa
