‘Beni sevmiyorsun’
Inna
- Yıkıma karşı hazırlık birçok basamak içerir. Sırası ile; Önlem, Hazırlık, YIKIM, Cevap, Yaklaşım, Tedavi şeklindedir.
- Acil Yaklaşım Malzemeleri: En az üç gün yetecek şekilde, iki farklı yerleşim biriminde bulundurulmalı. Gerekli malzemeler için bakınız! Mecb(h)uriler…
- Olay Komuta Sistemi: İtfaiye, polis, ambulanstan oluşur.
- Potansiyel zararı tahmin et, yaralananların sayısı, ek tıbbi desteğe ihtiyaç var mı, olay durum raporunu komutaya bildir.
- Ara ve Kurtar Ekibi Bileşenleri: Acil Tıp Uzmanı, mühendis (teknik kurtarma ekipmanı, ambulans, itfaiye, polis, eğitimli köpek).
- Triyaj (Seçme): Anatomik yaralanmaya göre triyaj, START triyaj tipi (simple triage and rapid treatment-solunum, sistemik perfüzyon, mental durum-), MASS triyaj tipi (Move-Assess, Sort, Send). SALT triyaj tipi (Sorting, Assessing, Life Saving, Treatment and Transport).
- Renkler: Kırmızı (hemen tedavi), Sarı (tedavi için bekleyebilir), Yeşil (yürüyen yaralılar), Siyah (ölüm riski yüksek). Triyaj dinamiktir, tekrarlayan triyaj hasta durumundaki değişikliğe göre güncellenmelidir. Alanda hasta müdahalesi hayati tehdit eden durumlara yönelik olmalıdır. (Hava yolu açıklığı sağlama, eksternal hemorajiyi durdurma, tansiyon pnömotoraksa müdahale; kulaktaki yabancı cismi çıkartma sonraya bırakılabilir). Şekilde yeşile boyanması gereken yürüyen yaralılar görülmekte.
Triyaj yapılan hastalar alandan uzaklaştırılmalı, zehirli madde ile bulaş önlenmeli, ısı değişiklikleri stabilize edilmeli (iklim), hastaların taşındığı yer hava taşımacılığı açısından uygun olmalıdır. Major ekstremite yaralanması olan hasta (kırmızı) iken, kontrol altına alınmış kanama varlığında rengi (sarı)ya döner.
Triyaj Yapılmasını Zorlaştıran Faktörler: Kötü hava şartları, karanlık ortam, ortamda riskin devamı (patlamalar, zehirli madde varlığı veya doğal felaket devamı), triyaj bilgisinden yoksun olmak, bölge koşulları nedeni ile yaralıların tıbbi bakım birimlerine taşınmasında zorluk (dağlık, ormanlık).
- Tedavi: Alanda tedavi edilecek yaralanmalar sınırlıdır. Havayolu açma ve güvenliği, tansiyon pnömotoraks tedavisi, eksternal kanama kontrolü, kimyasal antidot uygulanması bunlardan birkaçıdır.
- Taşıma: Hayati riski olan hastalar (kırmızılar) en kısa sürede hastaneye taşınmalıdır (ambulans, helikopter). Kitlesel yaralanma durumunda geleneksel olmayan araçlar da (otobüs, minibüs) kullanılabilir. Yürüyen yaralılar kendi imkanları ile hastaneye yönlendirilmelidir. Hastaneye erken transport gerektiren, durumu daha ağır olan hastalar için ambulans veya helikopter taşımacılığı kullanılabilir. En yakın hastaneye hastayı taşıma ambulansa hareket özgürlüğü sağlayacak, ambulansın tekrarlayan hasta taşımasını kolaylaştıracaktır.
- Dekontaminasyon: Kirli bomba nedir mi? Patlama sonucu bombanın sadece blast ve parçacık etkisi ile değil ek olarak bünyesinde taşıdığı kimyasal ajanlar ile de zarar vermesi durumunda kullanılan tanımlamadır. Bu durum göz önünde bulundurulmalı, kurtarma ekibi koruyucu ekipman ile bölgede tedavisini uygulamalıdır.
- Felaketlere Fizyolojik Yanıt: Fizyolojik ağrı, ruhsal travma ve dengesizlik komponentlerinden oluşur. Anksiyete, post travmatik stres bozukluğu, major depresyon, akut stres bozukluğu psikolojik yanıtlardır. Bu durumlardan kaçınmak için:
- Normal aktiviteye erken dönüş
- Aile desteği
- Düzenli egzersiz
- Arkadaş konuşmaları
- Gerekirse medikal destek
- Davranışçı tedavi uygulanmalıdır.
Tedavi biçimleri uygulanılmadığı takdirde:
- Kronik yorgunluk
- Dirençli bulantı
- İnce motor tremor
- Parestezi
- Çarpıntı
- Boğulma hissi
- Hafıza bozuklukları
- Karar almada güçlük
- Konsantrasyon sorunları
- Uykusuzluk
- Kolay ağlama görülebilir.
Ramzi Yousef ve arkadaşlarının dramı için bekleyin.
Dr Çağdaş Can, Elazığ Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Acil Tıp, Elazığ
