Kalkaneus fraktürü
Bu hadise tarihin o kadar derin bir kuyusunda saklıdır ki, oraya ancak en büyük düşüşlerle inilebilir. Zira şimdi anlatacaklarım zirveden dibe çakılışın hikayesi olacak. Üstelik bu kişi nice imparatorların iltifatlarına mazhar olmuş, kıvrak ve nüktedan bir ruha sahip değerli bir şahıstı. Bütün bu nadide özelliklerine rağmen kahramanımızı isimsiz bırakıyoruz. Aslına bakılırsa bu düşüş onu kendine getirmiş, sadece kalkaneusunu kırmamış, aynı zamanda gerçekleri farklı bir zihinsel ışıkla görebilmeye vakıf olmuştu. Hırsları, umutları, korkuları ve hatta kimliği bile bu düşüşle birlikte toz olup gitmişti. O artık pürüzsüz, dingin bir ruhtu.
Ondan daha fazla bahsedip sizi sıkmak istemem. İşte böyle biri diyerek öykümüze başlayalım. İsimsiz kahramanımız evinin verandasında boş boş oturuyor, bir sonraki hamlesini planlıyordu. Böylesi zamanlarda üstüne yakışmayan bir cesaret gelirdi. Yakışmayan diyorum çünkü giysileri solgun, eski püsküydü. İnanın bana, onu böyle düşünürken gören birinin tuhaf, tekinsiz hislere gark olmaması katiyen mümkün değildi. Sanki hayatın son derece anlamsız olduğunu fark ederek tüm planların ertelenmesinin kaçınılmaz olduğunu fark ettiren bir his… Düşünceleri garip bir biçimde çocukluğuna gitti. Orada bir yerlerde çocuk denilebilecek bir yaşta, hayatın kötülükleriyle şekillendirilmemiş biri vardı.
O genç, şimdi bu adamı görse acaba ne derdi?
Kalkaneus fraktürü
- Aslına bakılırsa bu kırığı kaçırmak pek de kolay değildir.
- Kalkaneus kırığından bahsediyorum.
- Neden mi?
- Karşımızda çoklukla yüksek enerjili bir travma var. Ayak üstüne aksiyel yük binmiş (yüksekten düşmek, merdivenden düşmek, zeytine ulaşamadan dengeyi kaybetmek, aşılamayacak engellerin üstünden atlamak…), işin içinden çıkamayan kalkaneus çareyi kırılmakta bulur.
Kalkaneus fraktüründe görüntüleme
- Lateral ve aksiyel (Harris) kalkaneus grafileri gerekir. Okkült kırıklar veya olası komplikasyonları aydınlatmak için BT’den güç alınır.
- Açık kırık/nörovasküler yaralanma/disloke-fraktürler/akut kompartman sendromu istenmeyen komplikasyonlardır. Acil ortopedi konsültasyonu gerektirir.
- Bitmedi; geç komplikasyonlar da görülür. Cilt nekrozu, genellikle kalkaneusun posteriora yer değiştirmiş kırıklarında saptanır. Kalp üstü hizaya uzuv elevasyon/buz gerektirir. Jones atel/analjezi yerinde olur.
Mondor belirtisi, bohler ve gissane açısı
- Mondor Belirtisi: Plantar yüzde (ayak tabanında) görülen ekimoz, kortikal kemik hemorajisini gösterir ve kalkaneus kırığı için oldukça spesifiktir, ancak ilk saatlerde görülmeyebilir.
- Bu hastaların en az yarısında diğer yaralanmalar beklenir. Diğer derken alt ekstremite fraktürleri/torakolomber/bilateral kalkaneus kırıklarından bahsediyoruz. Unutmamak gerek; tek bir vertebra yaralanması tüm vertebraları görüntüleme endikasyonudur.
- Kalkaneus kırığında Böhler açısı < 20° dir. Kalkaneusun yüksekliğinin kaybını ve posterior fasetin çökmesini gösterir. Gissane Açısı normalde 105°ila 145° arasındadır. Bu açının artması subtalar eklem yüzeyini tutan kırıkları düşündürür. Ancak son yıllarda yapılan çalışmalar, bu açıların, özellikle de Gissane açısının, güvenirliğinin düşük olabileceğini ve acil servis koşullarında tanı koymada sınırlı değere sahip olduğunu göstermektedir.
Kalkaneus fraktürü komplikasyonları
- Subtalar Artroz: Eklem içi kırıklarda, eklem yüzeyindeki düzensizlik nedeniyle zamanla artrit gelişebilir.
- Kalkaneus fraktürü ilişkili hatalar ise: Tanıyı Atlamak; Özellikle non-deplase kırıklarda, Böhler açısı ölçülmezse veya grafi/BT çekilmezse fraktür ayak bileği yaralanması olarak değerlendirilebilir. İlişkili Yaralanmaları Göz Ardı Etmek; Yüksek enerjili mekanizmayı dikkate almayarak vertebra yaralanmalarını araştırmamak. Kompartman Sendromunu Tanıyamamak; Ayaktaki şişliğin ve ağrının sadece kırığa bağlı olduğunu varsayarak zeminde gelişen bir kompartman sendromunu atlamak. Yumuşak Doku Hasarını Hafife Almak; Elevasyonu ihmal etmek ve yumuşak doku komplikasyonlarına zemin hazırlamak.
- Görüldüğü gibi, kalkaneus kırıkları hayatın dikkate alınması gereken çok katmanlı sorunlarından bir diğeridir.
Osseoz
Badillo K, Pacheco JA, Padua SO, Gomez AA, Colon E, Vidal JA. Calcaneal fractures: a review of injuries and treatment. Ochsner J. 2021;21(1):71-78. doi:10.31486/toj.20.0053.
Dr Çağdaş Can, Merkezefendi Devlet Hastanesi, Acil Tıp, Manisa
