Hiperpotasemi
Gücü günden güne tükeniyordu. Birçok doktor birçok hastalıktan bahsediyordu.
Akatizi, afazi, letarji, asteni, stupor…
Onlar ne derse desin, o kendi hastalığının nedenini biliyordu.
Belirsizlik ilişkili hayat yorgunluğu sendromu!
Bakışlarını pencereden dışarı çevirdi. Kar bulutlarıyla kaplı kış dağlarını gördü. Uzun yıllar önce yaktığı öyküler aklına geldi. Koridordaki müzik sesi kapının altından odasına süzülüyordu. Taş plakta en sevdiği melodi çalıyordu. İnsanın duygularına hitap eden dedi kendi kendine. İnsandaki duyguların neler olduğunu düşünürken dayanamadı, odadan dışarı çıktı. Sesi takip etmeliydi. Müzik makinasını buldu. Hayret diye düşündü. Salon ne kadar da kalabalıktı. Plağın üstünde Vivaldi Dört Mevsim yazıyordu. Bu besteler görkemli bir zihinden çıkmış olmalıydı. Tam mutlu olacakken yine içindeki anti-mutluluk çarkı döndü ve kendini halsiz hissetti.
Biliyordu, her şeyin bir nedeni vardı ama o neden inadına ondan saklanıyordu.
Hiper-Potasyum
- Elektrolit acillerindendir. Kalbi fener tutulmuş tavşana çevirir. Öyle çok şeye benzer ki. Vahşi doğadaki renk değiştiren canlılar gibidir. Ortama uyar, retinadan kaçar. Sen varken o yoktur, o yokken sen…
- Erken hiperK farkındalığı hayat kurtarır, saniyeler içinde dramatik mutluluk yaşatır. Acil tıpçı olduğunu hissettirir.
Hiperpotasemi Elektrokardiyografisi
- Soru 1: EKG hiperkalemik mi? Soru 2: En iyi/hızlı nasıl tedavi ederim?
- Bu sorulara yanıt konumuzun esasını oluşturmakta…
- En erken EKG bulgusu sivri T’lerdir. Gerçi bu bulgunun duyarlılığı hiperK için düşüktür. Serum K düzeyi yükseldikçe P-R intervali uzar/P dalgası yok olmaya başlar. Daha da yükselen potasyum ile QRS genişlemektedir. Dikkat ederseniz karşımızda EKG şeridinin iki ucundan çekiliyor gibi bir manzara var ancak hiperK için EKG yeterince sensitif/spesifik değil! Özellikle son dönem böbrek yetmezliği olan hastalarda EKG daha bir yarı yolda kalır, güvenilmez olur. Diğer bir değişle EKG’sini çekerim serum potasyumu görürüm fikri yeterince güçlü değildir.
- Potasyum yükseldikçe bradikardi/çeşitli AV bloklar gündemdedir.
- Diğer sorunu cevabına geçelim. HiperK tedavisi nasıl olmalı?
Hiperpotasemi Tedavisi
- Öncelikle potasyum antagonize edilmeli (kalsiyum), hücre içine itilmeli (insülin/glukoz/beta-2 agonist) ve vücuttan uzaklaştırılmalı (IV sıvı/loop diüretikleri/hemodiyaliz).
- Diyelim ki entübe hasta ambulansla kırmızı alana getirildi. Hastane öncesi ekip akut koroner sendrom diye sesleniyor sana, EKG yorum kısmında STEMI yazıyor diyorlar. Sen de bakıyorsun, gerçekten STEMI ifadesini gördün. EKG’de ön yüz eleve (özellikle V1-2). Acele tarafından katater laboratuvarına alınıyor hasta ve koronerler masum bir berraklıkta görüntüleniyor.
Hiperpotasemide ST segmenti
- Unutmamak gerek, hiperkalemi EKG’lerinde V1-2 brugada paterni tipinde ST elevasyonları görülebilir. Bu duruma P dalgasında düzleşme, PR intervalinde uzama, nihayetinde P dalgasında yok olma eşlik edebilir. QRS genişlemesi/T dalgalarında sivrileşme (özellikle D1-2, aVL, V4-6) eşlik edebilir. Koroner anjiyografi değil de kalsiyum/bikarbonat/insülin/albuterol/diüretik/diyaliz tedavide etkin olmaktadır. Bu tedavi 9.1 mEq/L potasyumu 4.5’e geriletebilir ve başta EKG olmak üzere hastanın genel durumunda düzelme görülecektir. QRS genişledikçe (sine wave) ventriküler fibrilasyon kaçınılmaz olur.
- Hemoliz diğer kafa karıştırıcı neden: Böbrek fonsiyon testleri normal olan hastanın ana şikâyeti astım atak nedenli nefes darlığı olsun. K değeri 8.3 geldi. Büyük ihtimalle tüp taşınırken düştü veya damardan alınırken hücreler parçalandı. Maalesef kan tekrarlanmalı. Tabii siz yine de sivri T’ler/düzleşmiş-kaybolan P’ler/uzamış intervaller için EKG isteyin.
- Diğer bir hayat zorlaştırıcı senaryo: Yüksek potasyum + digoksin kullanıyor + kalsiyum verelim mi? Neden mi sorduk çünkü taş kalp komplikasyonu yapar digoksin intoks hastada kalsiyum. Bazıları bu duruma eskimiş efsane diyor ama halen dikkat edilmesi gereken bir durum. Bu hastaya Fab (digoksin antidotu) verin.
- 67 yaş, alkolik, evsiz hasta. Her zaman olduğu gibi yine acilde diyorsun, daha bu sabah sarı alandaydı diye düşünüyorsun. Bilinç bulanıklığı var. EKG nbz 47, yavaş ventriküler yanıtlı atriyal fibrilasyon. İnce bir T sivriliği var gibi ama önemsemiyorsun. Bu hastalar zaten hep böyle diyorsun. Hiç yapmadığın bir şeyi yapıp serum değerlerini istiyorsun ve K 8.0 mEq/L çıkıyor. Ph 7.1 ve yeni tanı akut böbrek yetmezliği. Alkol intoks/hipotermi/kafa içi kanama aklına geldi ama ABY-hiperpotasemi-bradikardi hiç gelmemişti! Hasta detoks programına alınacakken diyalize alınıyor.
Özet
- Hiperpotasemide EKG yeterince anlamlı değil, hiperpotasemi akut koroner sendrom benzeri EKG ve semptomatik bradikardi yapabilir, farkındalığı hızlı tedaviyi ve kurtarılan hayatları beraberinde getirir, kalsiyum bu durumlarda büyüsel etkisiyle faydalı olur, yavaş ventrikül yanıtlı atriyal fibrilasyonda akla elektrolit/iskemi/ilaç/intoksikasyon/hipotermi gelmelidir.
Potasyum
DOI: 10.2147/OAEM.S455159
Dr Çağdaş Can, Merkezefendi Devlet Hastanesi, Acil Tıp, Manisa
