Kronik Covid-19
- Algılarla anlıyor bu hayatı insan, hatta sadece anlamıyor, yorumluyor da.
- Tehlike burada başlıyor.
- Dünya sabit bir ortam sunuyor, sen ise sağlığın doğrultusunda yaşıyorsun. Gözlerin, kulakların ne kadar sağlamsa o kadar bu hayatın içinde oluyorsun.
- Ne kadar farklı sağlık evrelerinde bedenin varsa o kadar anlam kapısı oluşturuyorsun.
- Bu kapıların doğru tedaviler ile temizlenmesi gerekiyor, yoksa hayatın hızlı yaşlanılan kumsallara sıkışıp kalabiliyor.
- Dünya değişmese bile insan hayatının patolojileri herkese göre farklı kılıyor yeryüzünü.
- Kronik COVID (C19)/post akut C19 sendromu ise algıları burkuyor, diğer bir değişle farkındalığın ışığını söndürüyor.
- C19 gözlükleri ile görmeye başlıyorsun.
- Akut semptomlarına (boğaz ağrısı, öksürük, nefes darlığı ve göğüs ağrısı) hakimiz de durumun kronikleşmesiyle ilgili bilgilerimiz bulanık sular içinde. Bu suların temiz ellerle arındırılması gerek.
- Bir kere iki hafta gibi bir süre içinde iyileşme garantisi var demek zor C19 için, hatalar bu kabulle başlıyor.
- İki hafta sadece zihinlerde varlığını sürdürebiliyor, gerçekler on iki haftadan sonraya ötelenebiliyor.
- Post akut C19 sendromu için belirlenmiş bir tanımlama bulmak zor. Kabaca şöyle diyebiliriz, C19 semptomlarının beklenenden uzun sürme hali.
- Semptom > 12 hafta ve bu sendrom daha çok kadınlarda gözleniyor.
- Artmış antikor titreleri, uzamış inflamatuvar yanıt, C19 ile reenfekte olma gibi mekanizmalar kronik C19 için neden olarak kabul ediliyor.
- Bu hastalar yorgunluk, kas ağrıları, uyku kalitesinde azalma, öksürük, ortopne, bacaklarda şişlik ve efor dispnesi ile başvurabiliyor.
- Üstelik bilişsel fonksiyonlardaki azalma odaklanma kusurları yaratıyor ve kişinin iş verimi düşüyor. Uzun sürmesi durumunda bu hastaların ekonomik bağımsızlıklarını kaybedebileceklerini öngörmek hiç de zor değil. Giderek üretemeyen toplumların başlangıç tohumları atılıyor.
- En azından şunu söyleyebiliyoruz; pulmoner emboli/fibrozis, kardiyomiyopati gibi vital organ sekelleri ile iyileşen hastalarda kronik C19 ilişkili nefes darlığı daha sık görülüyor. Mesela covid ilişkili pulmoner emboli tedavisinde en az üç ay antikoagülasyon önerilmesinin nedenlerinden bir tanesi de post C19 semptomlarından kaçınmak için.
- Kronik C19 mekanizması halen çözümlenmiş değil.
- C19 bitmiş gibi gözükse de sonraki etkileri hayatta kalabiliyor, unutulmamalı, atipik semptomlarla başvuran hastalar kronik C19 olabilir.
> 12 hafta
DOI 10.5001/omj.2021.91
Dr Çağdaş Can, Merkezefendi Devlet Hastanesi, Acil Tıp, Manisa
