Kolinerjik
Çalışmak için çalışmak.
Emek için emek.
Kulağa umutsuzca gelebilir ama gelmemeli. Çünkü maalesef hayatın sırrı burada yatıyor.
İzninizle konuyu biraz daha açayım.
Yaşam kendi kısırdöngülerini öyle hızlı yaratır ki… Bu döngünün içinde kalan bile ne olduğunu anlayamaz. Günlük ritüeller, rutinler, son günü gelen yetiştirilmesi gereken işler. Dikkat edin her zaman yapılacak görevler vardır ve garip bir biçimde bu işler yapıldıkça daha çok yapılması gerekenler olarak kaşımıza çıkmaya devam ederler.
Varoluşun biricik anlamı günlük ritüellerde olabilir mi?
Sabah iş, akşam ev, ödenmesi gereken borçlar ve bu döngü anlamsızca sürer sürer sürer…
İnsanı hayatta tutan; hedeflerden ziyade hayatta kalmak için sergilenen eylemlerin kendisi olabilir mi? Bu tekrar eden döngü bir süre sonra insanı huzurlu hissettirir. Sanki zamanla araç (ritüel) amacın (hedefin) kendisi olur.
Anlamsız tekrarlar modern insanın mutlak amacı olmuştur diyebilir miyiz…
Belki de bu durum görecelidir.
Neden böyle bir başlangıç yaptın derseniz şöyle derdim: Kolinerjik toksidrom tekrar tekrar karşımıza çıkacaktır. Başka bir rutin olarak.
Kolinerjik toksidrom
- Miyosiz, salivasyon, bradikardi, ürinasyon, terleme, göz yaşarması, burun akıntısı, kusma, diyare… Tarlasında insektisit (böcek ilacı) kullanan hastamızın acildeki semptomlarını sayıyoruz.
- Organofosfat mesela. Karbamat, sinir gazı, alzheimer ilaçları, muskarin içeren mantar(Inocybe) ve nikotin alkaloids.
Kolinerjik Patern
- Hastalık paterni: Demans hastası. Trandermal rivastigmin kullanıyor. Kusma/bulantı/terleme/bilinç değişikliği ile acil serviste. EKG/BBT/Dif MR normal. Batın BT’de bağırsak duvarı ödemli, dilate. Muhtemel gastroenterit sonucu volüm kaybı mevcut. Hipovolemi nedeni belli oldu. Diyare…
- LAB normal. ABY değil!
- Hasta giderek bradikardik oluyor. Hipovolemi ile bradikardi yan yana durmuyor. Akciğerde kaba raller/pulmoner USG’de çoklu B çizgileri/inferior vena kava kollabe. Yeni bir çelişki var şimdi. Sol kalp yetmezliği ise bu hastalar çoklukla hipervolemik olmalı, ama karşımızda hipovolemik bir hasta var. Üstelik bilinci bulanık GKS 12. Hipoglisemi değil, hipoksi hiç değil.
- İçimizden birisi, Rivastigmin nedenli kolinerjik kriz olmasın, diyor. Bir anda herkes öylecene olduğu yerde kalıyor. Acil servis içinde yürüyenler bile…
- Baktın böyle olmayacak serum kolinesteraz düzeyi istiyorsun ve 52U/L ile karşılaşıyorsun (185-431 U/L aralığında olmalıydı).
- Öyküyü biraz daha derinleştirince bu hastanın sürekli pestisitli meyve-sebze yediğini öğreniyorsun. Rivastigmin tedavisi durduruluyor, tarım zehirlerinden uzak durması söyleniyor.
Organofosfatlar
- Başka ajanlar, durumlar da var Örneğin; daha önce bahsettiğimiz gibi Organofosfat mesela. Karbamat, sinir gazı, alzheimer ilaçları, muskarin içeren mantar(Inocybe) ve nikotin alkaloids.
- Tedavide; dekontaminasyon, atropin/hasta kuruyuncaya kadar ve solunum semptomları için (2-5 mg IV), pralidoksim-nöromüsküler semptomlar için (1-2 g >30 dk’dan uzun sürede infüzyon). Benzo nörolojik (epilepsi, kas spazmı) semptomları için.
Kolinerjik ilaçlar
- Parasempatomimetik ilaçlara kolinerjik ilaçlar da denir. Örneğin; bethanechol/pilocarpine/methacholine/carbachol/cevimeline kolinerjik parasempatomimetiktir. O zaman bu ilaçlar için cümle içinde minemonik üretelim.
- ‘Bir Penguen Mor renkteki Ciddi Caddeye baktı.’
- Bu ilaçları kullanan hastalara dikkat etmek gerekiyor.
- Kolinerjik ilaçlar glokom/post-operatif ileus/pos-partum üriner retansiyon gibi durumlarda da kullanılır. Bu tip hastalarda SLUDGE/DUMBELLS var ise kolinerjik toksidrom düşünülmeli.
SLUDGE/DUMBELLS
- S – Salivation (Aşırı tükürük salgılanması)
- L – Lacrimation (Aşırı gözyaşı salgılanması)
- U – Urination (İdrar kaçırma)
- D – Defecation / Diarrhea (Dışkılama / İshal)
- G – Gastrointestinal Cramps (Mide-bağırsak krampları)
- E – Emesis (Kusma)
DUMBELLS
- D – Diarrhea (İshal)
- U – Urination (İdrar yapma)
- M – Miosis / Muscle Weakness (Göz bebeklerinin küçülmesi / Kas güçsüzlüğü)
- B – Bronchorrhea / Bronchospasm / Bradycardia (Bronşların aşırı salgı üretmesi / Bronşların daralması / Kalp atış hızının yavaşlaması)
- E – Emesis (Kusma)
- L – Lacrimation (Aşırı gözyaşı salgılanması)
- S – Salivation / Sweating (Aşırı tükürük salgılanması / Terleme)
- Öldürücü B’ler: Bronkore/bronkospazm/bradikardi.
- Özetle; kolinerjik toksidrom mortaldir, kullanılan ilaçlar sorunun kaynağı olabilir, SLUDGE/DUMBELLS hatırlanmalı, dekontaminasyon (kullanılan ilacı kesmek de dahil)/atropin/pralidoksim/benzo tedavide etkilidir.
Kolinerjik
Hurst NB, Grossart EA, Knapp S, Stolz U, Groke SF, Solem CR, Williams A, French RNE, Appel JE, Walter FG. Do mnemonics help healthcare professionals learn and recall cholinergic toxidromes? Clin Toxicol (Phila). 2022 Jul;60(7):860-862. doi: 10.1080/15563650.2022.2042551. Epub 2022 Feb 28. PMID: 35225116.
Dr Çağdaş Can, Merkezefendi Devlet Hastanesi, Acil Tıp, Manisa
