Astım atak
Eninde sonunda zamanı gelmişti. Güven duygusu ve dönüşün mutluluğu ile evine doğru uzanan dar koridorda yürümeye başladı.
Az sonra eve vardı.
Kapının önünde ayakkabılar gördü. Bu ayakkabıları daha önce hiç görmediğini düşündü. Salona yöneldi. Kendisini bekleyen biri olduğunu söyledi eşi. Hayal kırıklığı hissettiği en yoğun duyguydu şimdi. Yine yalnız kalamayacaktı. Bir de kaybolan vakitler tabii.
Monoton bakışlarla onu inceleyen kadını tanımıyordu. Eşi yanına yaklaştı ve kulağına akut astım atağı nedeniyle yoğun bakımda entübe olarak takip edilen birinden bahsetmeye başladı. Entübe olan kişi şimdi karşısında duran kadının oğlu idi. Bunu dedikten sonra eşi odadan çıktı.
Kadın çay için teşekkür ettikten sonra bakışlarını salona çevirdi. Erik ağacı tablosunu beğendiğini, benzer antika eşyaların kendisinde de olduğunu, kitaplığın ise zengin olduğunu ifade etti.
Size anlatmak istediklerim var dedi, biraz durduktan sonra konuşmaya başladı…
Astım nedir
- Bir kere komplikedir, süreç olarak da sonuçlar anlamında da.
- Bronkospazm/havayolu sekresyonlarında artış/inflamasyon/obstrüksiyon/hava retansiyonu/hava hapsi/ekspiryum disfonksiyonu…
- Bu mekanizmalar mortal morbitleri gündeme getirir.
- Zorlu inspiryum ekspiryum çabası yorulmayla sonuçlanacak, CO2 birikecek, artmış intratorasik basınçla birlikte azalan venöz dönüş preload düşüşüyle karakterize olacak ve nihayetinde düşen kardiyak debi birçok mortal süreci aktifleyecektir.
- Entübe ettiniz diyelim hastayı! Bu durum kendi başına bronkospazmı arttıracaktır.
- Görüldüğü gibi bütün bu kötücül mekanizmalara başlangıç evrelerinde dur demek gerekmektedir.
- İşte size birkaç tedavi tüyosu.
Tedavi önerileri
- Epinefrin diyeceğiz. İnhale beta agonist hafif kalır akut ağır astım ataklarında. IM epi 0.3 mg (0.3 cc 1:1000).
- Lidokain’i duydunuz mu? Farkındayım, sonuçlar bir oradan bir buradan bahsediyor, netleşmiş bir durum söz konusu değil. IV lidokainin bronkospazm için hafifletici etkilerinden bahseden yayınlar var. Yarar zarar kognitif yüküyle karar verilmeli, ilaçlarınız içinde 100 mg IV lidokain olabilir deniliyor.
- Hiperinflasyonla akciğer şişiyor, hava hapsi oluyor ve göğüs kafesi içindeki ana damarlara bası başlıyor. Alveolar rüptür/subkutan hava/pnömotoraks hemen oralarda bir yerlerde! Mutlak bir ekspiryum gerek hastaya (en az 5-8 saniye). Alt lateral göğüs kafesine ekspiryum sırasında manuel baskıyla ekspiryum desteği gerek şimdi. Bu eylem neticesinde ventilasyon/oksijenasyon döngüsünde artış görülüyor.
- Her zaman denildiği gibi: Hastayı tedavi edelim sayıları değil. Diyelim ki hastanızı entübe ettiniz ve kapnograf yüksek rakamlara takıldı kaldı. Hemen bir hiperventilasyon çabası başlıyor klinisyende, illa ki hastasının değerleri beklenen aralıkta olmalı, o sayı aşağılara çekilmeli. Al sana hiperventile havayla dolmuş venöz dönüşü iyatrojenik azalmış bir hasta daha! Kardiyak debi hızla düşecek, asidoz VF nabızsız elektriksel aktivite derken bir de bakmışınız hasta arrest olmuş…Hiç merak etmeyin, bunu önlemek elimizde. Onay verilmiş hipoventilasyon eşliğinde ekrana yansımış kabullü hiperkarbi. Böylece hava yolu basıncı normalize olacak, mortalite azalacak.
- Astım atak arrest hastada akla gelmeyen bir diğer durum tansiyon pnömotoraks…bu hastalarda mortalitenin yüksek olduğunu biliyoruz ama tansiyon pnömotoraksın geri dönüşü olan arrest nedenleri içinde olduğunu da biliyoruz. Pntx akılda olmalı, bilinçli çaba gösterilmeli ve iğne dekompresyon/tüp torakostomi gerekli hallerde yapılmalı.
Özetle
- Ağır astım atak için entübasyon yüksek riskli, gerekliliği son ana kadar sorgulanmalı/entübasyon yolundaki hastaya etkin doğru tedaviler zamanında verilmeli, epinefrin/lidokain/hiperinflasyon/izin verilmiş hiperkapni/geri dönüşü olan arrest nedenleri hatırlanmalı.
Co2
Status Asthmaticus. Rebanta K. Chakraborty et al.
Dr Çağdaş Can, Merkezefendi Devlet Hastanesi, Acil Tıp, Manisa
