Crush (ezilme) yaralanmaları
- Çizgili kasların akut nekrozu var karşımızda.
- Kas içerikleri dolaşıma yayılır ve birçok istenmeyen etkinin başlangıcı yapılmıştır.
- Miyoglobin, CK, LDH ve potasyum varlıklarını artarak pekiştirir, bu istenmeyen yükseklik son organ hasarlarını başlatır. Na-K pompa disfonksiyonu hücre içi kalsiyumun artış nedenidir, hücre çeperi disfonksiyonu katabolik enzimlerin aktiflenmesiyle karakterizedir.
- Serbest radikaller kümülatif olarak birikir.
- Artan miyoglobin böbrek tübüllerini tıkar, akut böbrek yetmezliği yapar, halihazırdaki hipovolemi bu süreci potansiyelize eder.
- Birçok rabdomiyoliz yapan neden vardır. Örneğin; uzamış immobilizasyon, epileptik nöbet, enfeksiyonlar, travma (crush yaralanma, yanıklar, elektrik çarpmaları) ve diğer…
- Akut evrede miyalji/bulantı/siyah (kola benzeri) renkte idrar/ateş görülür; ileri evrelerde ise taşikardi/karın ağrısı/dirençli kusmayla seyreder.
- 5XCK artışı (2-12 saat/24-72 saatte pik) ve sürekli bir CK yüksekliği vardır, kan düzeyi azalma değil artma eğilimindedir. Serum kreatinin artışı bu duruma eşlik eder. İdrarda hem (+)/mikroskopide RBC varlığı gözükür.
- PT/aPTT, fibrinojen ve fibrin yıkım ürünleri DIC olasılığı nedeniyle takip edilmelidir.
- ABY ve oligüri rabdomiyolizin en sık görülen komplikasyonları.
- Kompartman sendromu/nöropati/DIC/hiperkalemi/hiperfosfatemi/hiperürisemi/hipokalsemi; uzamış komplikasyonlar ise hipofosfatemi/hiperkalsemidir.
- IV hidrasyon (2 cc/kg/saat idrar çıkışı), elektrolit bozukluğu tedavisi, mannitol, bikarbonat, hiperkalsemi için hidrasyon, hiperfosfatem için (>7 mg/dL) oral fosfat bağlayıcılar, hipofosfatemi tedavisi ise (< 1 mg/dL) serum değeri varlığında yapılmalıdır.
- Çoklu sistem tutulumu yapan bu mortal sürecin, özellikle crush yaralanmalarda, bilinmesi gerekmekte.
Kaynak
DOI: 10.1038/ki.2013.392
Dr Çağdaş Can, Merkezefendi Devlet Hastanesi, Acil Tıp, Manisa