‘Yarından sonraki gün’
İntegral
- Sadece kardiyopulmoner etkilerle sınırlı kalmak olmaz, daha başka, çok başka etkileri olduğu bilinmeli.
- Mesela.
- Baş ağrısı, halsizlik, nevralji, koku algısının yok olması gibi.
- Birincil hedefi solunum epiteli Covid’in, biz daha az etkilenen bölgelerden bahsetmek istiyoruz.
- ACE-2 reseptörlerini kullanarak hücre içine giriyor virüs, RNA’sı ile yenilerini üretip bedeni ele geçiriyor. Aynı reseptörler beynin glial hücrelerinde ve spinal kanalda da var. İşte şimdi yeni konaklama kapıları oluştu.
- Nörolojik semptomlar iki mekanizmayla oluşmakta. Hipoksi temelli yıkım/immün destekli parçalanma.
- Pnömoninin hipoksi yaptığı bilinir, sitotoksik maddeler oluşur, anaerob metabolizma aktiflenir ve beyin hücre nekrozu görülür ve bunu herkes bilir. Virüs sitokin fırtınası yapar ki, işte bu hal vasküler kaçak, yaygın tromboz ve DIC ile sonuçlanır, hücre yine ölür.
- Covid’in nörolojik semptomları santral/periferik nöral sistem olarak ikiye ayrılabilir. Santral (baş ağrısı, halsizlik, inme, bilinç bozukluğu, transvers miyelit, ensefalopati, epilepsi, ataksi). Periferik ise (hipozmi, nöralji, Guillain Barre Sendromu, kas yıkımı) diyebiliriz.
- Garip bir biçimde nörolojik semptomları ağır olan hastaların tipik Covid bulguları fakir kalmış. Ateş, kuru öksürük saptanmamış. Farklı reseptörleri seçen virüsün klinik yanıltısı olabilir.
- Ensefalopati; 74 yaş, AF/inme/KOAH/Parkinson öykülü hasta ateş, öksürükle acil servise başvuruyor, tetkikler iyi, genel durum yeterli olunca taburcu ediliyor ama taburcu etsen de dönüyor hasta, bilinç bulanıklığı ile, tekrar pulmoner görüntüleme yapılıyor ve pnömoni saptanıyor bu sefer, entübe ediliyor, PCR (+). Covid hipoksi kaskadını kullanarak nörolojik bulgu yapmış ve hasta santral nörolojik etkilenmeyle sınıflanmış.
- Akut hemorajik nekrotizan ensefalopati; daha çok influenzanın komplikasyonu olarak görülen bu durum karşımıza Covid’de çıkıyor. PCR (+) ama HSV1/2, Batı Nil, Zoster (-), BT anjiyogram/venogram (-), MR’da bilateral talamik hemoraji saptanıyor, IVIG başlanıyor. Al sana işte başka bir nörolojik tutulum Covid’den.
- Akut miyelit de var; 66 yaş, ateş, yaygın vücut ağrısı, bilateral alt ekstremite güç kaybı, T10 seviyesi altı duyu kaybı, inkontinans, akciğerde pnömoni/PCR (+).
- Hemorajik SVO; 79 yaş, GKS 7, öncesinde ateş/öksürük, PCR (+), akciğerde buzlu cam, tomoda ventriküle açılan kanama, kan basıncı/PT/INR normal, ACE-2 reseptörlerinin gücüne bakın hele, tüm serebral kan otoregülasyonunu etkiliyor, kanama kaçınılmaz oluyor.
- Ensefalit; 24 yaş, yeni tanı epilepsi, ense sertliği, akciğerde pnömoni, nazofaringeal PCR (-) ama BOS PCR (+), difüzyon MR’da sağ temporal lob ve hipokampusta parlama.
- Sadece baş ağrısı/yaygın halsizlik (3-12%) en sık saptanan santral nörolojik semptom olmakta.
- Periferik bulgulara geçelim.
- Kemosensörial disfonksiyon da diyebiliriz.
- Tat/tuz (anozmi, hipozmi) kalmıyor insanda (71%), Guillain Barre bile görülebiliyor, 61 yaş, Wuhanlı, bilateral alt ekstremite güçsüzlüğü, EMG demiyelizan nöropati diyor, PCR (+), sonra solunum güçlüğü başlıyor, doktorlar da IVIG tedavisi.
- Fasiyal paralizili kuadriplejik bile var vakalar arasında, hareketsiz kalıyor, EMG akut sensöroaksonal nöropatiyi gösteriyor, progresif asendan paralizili cinsten.
- Miyalji+serum kreatin kinaz > 200 U/L olan Covid’li hastalara sende kas yıkımı var denilmiş.
- İzole epilepsi/ataksililer sayıca en az tipler.
- Beklenmedik nörolojik semptomlar için Covid taraması yapılabilir, nöro/kardiyo/pulmoner Covid denilebilir.
ACE-2
https://doi.org/10.1016/j.jocn.2020.05.017
Dr Çağdaş Can, Merkezefendi Devlet Hastanesi, Acil Tıp, Manisa
