Bilgi sırası
‘Çünkü herkesle aynı şeyleri okuyunca
ister istemez herkes gibi düşünürsün’
Murakami
- En sevdiğin müzik albümünü düşün.
- Ve hatırladığın şarkıları.
- Sizi bilmiyorum ama ben genellikle albümdeki ilk ve son parçaları hatırlarım.
- Bütün bu süreç kendi normalliği ile var oluyor
Sıralı aktarım
- Verinin aktarım sırası insan zihnini farkı düzeyde etkiler.
- O ileri yaş amcaların teyzelerin sayfalar dolusu ilaçlarını incelerken hep birkaç tanesi aklımda kalır. Digoksin, coumadin ortalarda bir yerlerde ise aklımdan uçup gidebilir mesela, ama o önemsiz mide koruyucuyu, ilk sıralarda olduğu için kendini hatırlatır durur.
- Önem nedir?
- Veya bir şeye ciddi manada anlamlı demek için doğru sırada mı olması gerekir?
- Bu durumda her şey önemini kaybeder gibi hissediyor insan. Zihnin bilgiyi geri çağırma ilkesi hatırlama üzerine kurulu, hatırlayabildiklerine önemli etiketini yapıştırıyor.
- Şimdiki öykümüz benzer bir durumu anlatıyor.
Olgu sunumu
- Ambulans biriminden şöyle bir anons alıyorsun; 56 yaş, erkek, KOAH atak, hasta pre arrest, akciğer dinleme bulgusu yok, sat% 73, sessiz akciğer, taşikardik/hipotansif, daha önce böyle bir atak yaşamadığını söylüyor, inhaler başladık, 5 dk sonra acildeyiz, hasta daha da kötüleşti, entübe edi…….
- Bütün oklar KOAH akut alevlenmede öyle değil mi?
- Kırmızı alanı hazırlıyorsunuz, BİPAP/RSI/LUCAS/USG/aspiratör/IV/inotroplar ve diğerleri.
- Hastayı BİPAP’a bağladın, IV steroid/magnezyum. Hastanın bilinci giderek kayboluyor, entübe ediyorsun ama entübasyon sonrası tansiyonu öylesine düşüyor ki, hasta arrest oluyor.
- Ben size söyleyeyim o zaman.
- Bu hasta neden masif pulmoner emboli olmasın! Litik verseydin açılacaktı, kim bilir. Belki de kardiyojenik şok, sepsise bağlı distribütif süreç olmasın.
- Bize sunulan ilk veri hep kronik akciğer havayolu obstrüksiyonu üzerine kuruluydu, sen de hastayı ilk veri üzerinden değerlendirdin, belki biraz demirlenmiş önyargı, biraz prematüre tanısallık ile kabul ederek tedaviye başladın. Öyle ki yatak başı USG ile sağ yapılara/perikardiyal sıvıya/EF için görsel kasılma şekline bile bakmadın hastanın.
- Sana sunulan ilk veriye bütün yatırımlarını bağışladın.
Diğer anlatım şekli
- Şöyle sunulsaydı mesela hasta; ani gelişen nefes darlığı, hipotansif/taşikardik, dinleme bulgusu yok, KOAH ek hastalığı, oksijen başladık.
- Bir anda öykü ve vitaller önemli oldu öyle değil mi! Ki öncesinde kaosun içine gömülü kalmıştı bu bilgiler.
- Bu noktada kimseyi suçlamıyoruz.
- Tek amacımız veri sırasının zihinlerimizi etkiliyor olduğunu vurgulamak, sıra önemi belirliyor.
- Bunu bilmek bile bakış açımızı değiştirebilir, önemin yanlış sıralanmış halini anlamamızı sağlayabilir.
Front
PMID: 23882089
Dr Çağdaş Can, Merkezefendi Devlet Hastanesi, Acil Tıp, Manisa
