Tedavi edici ayrıcalık
‘O, kanunlara uymayanı acının evine gönderen’
Dr Moreau’nun Adası
Asteroid Dinamikleri
Mantık, fizik ve etik. Birbirinden ayrılamaz, isteseler bile. İnsanın doğasını oluşturan bu taşlar yerlerinden oynatıldı diyelim. Geçmişin gölgeleri sürünerek yaklaşır. Sizin için kurgulanan doğrular yumuşak ışıkları ile biçimlerinizi oluşturur. Kimin hakkı olabilir, gerçekleri çarpıtmaya, işin ucunda insan hayatı varsa. En kötü gerçek en yağlı yalandan iyidir. Hasta açıklama bekliyor.
Olgu
Günlerdir sapsarı, bugün haber günü, hastalık tanımlanıyor, ağrısız şiş karnı ile doktorun bekleme odasında oturuyor. Moda dergileri karşısında, masanın üstünden ona sırıtıyor. Gerçek hayat ile resimdeki insanları karşılaştırıyor. Hafifcene midesi bulandı. Günlerdir bir şey yemediğini hatırlayıp çayını yudumlamak istiyor. İşte yine başladı, biraz sonra beni çağıracaklar, kusmamı ertelemeliyim diyor. Gözleri tekrar moda dergilerine takılıyor. Kapak fotoğrafındaki adamın yüzü gülüyor, kadın çocuğun elinden tutmuş, çocuk dahil hepsi gülmeye başladı. Üç katlı, büyük bahçeli, beyaz bir eve doğru koşuyorlar. Hasta, bu görüntü hiç doğal değil, kimse bu kadar mutlu olmadı hayatında diye düşünüyor. Resimdeki insanlar aşırı sağlıklı ve atletik gözüküyor. Biraz gerçeklik sosu gerek bu resme, devrilmiş çöp kutuları, çevre kirliliği, çirkinlik, fazla kilolar falan. Ama hiçbiri yok. Midesi bulanmaya devam ederken doktorun çağrısını duyuyor. Şimdi sen doktorsun. Tomografi raporunda metastatik pankreas kanseri yazıyor. Hastaya diyebileceklerini düşünüyorsun, omuzlarına yuva yapmış dörtlünün konuşmasını okuyucuya aktarıyorsun.
A) İyi haberlerim var.
B) İlk önce iyi haberi mi vereyim yoksa kötüyü mü.
C) Sizin için iyi olmayan şeyler söylemek istesem yine de beni dinler miydiniz.
D) Kötü haberlerim var.
Cevap: D
- Bizi yöneten gerçeklerdir, neden hastadan esirgiyorsun, hangi hakla saklıyorsun, geleceğin rotasını yalan söyleyen dudakların ile biçimlendirmeye nasıl cürret ediyorsun. Doğrular, duyguları sıyrılmış ve yoruma açıklık bırakmadan hastaya söylenir, başka söze gerek kalmadan.
- Ama bir dakika, ayrıcalık sunulabilir ve bunun adı da tedavi edici ayrıcalık olur.
- Tedavi edici ayrıcalık: Hastaya verilen bilgi hastalık sahibini potansiyel olarak suisidal düşünceler içine hapsedecekse gerçekler gizlenebilir, artık bu giz hastanın hakkıdır. Psikolojik tehdit, tıbbi kontraendike durum, intihar ettirici zorlama tipinde tanımlamalar, benzer yaşanmışlıklara verilen patolojik reaksiyonlar (kanserden ölen arkadaşın yasını ağırlaştırılmış depresyonla savuşturmak) maddelerin karşılığı olur. Olgudaki hastanın bilinci açık, duygulanımı tam, doğru-gerçek algısı net. Bu hasta için gizlenmesi gereken teklik yalanlarındır.
Yağmurun Sesine Bak
van den Heever P. “Pleading the defence of therapeutic privilege”. S Afr Med J 2005;95:420–1.
Dr Çağdaş Can, Merkezefendi Devlet Hastanesi, Acil Tıp, Manisa
