Nazogastrik Sonda
Eğer bir acil servis hemşiresiyseniz ve nazogastrik sondanın ismi kulaklarınızda çınladıysa, aklınıza ilk gelen suisid girişimleridir. Birçok amaç için kullanılan nazogastrik sondalar, acillerde genellikle intihar girşimi sonrası mide lavajı yapmak için kullanılır. Peki nazogastirk sonda uygulamaları başka hangi amaçlar için kullanılmakta ve bu uygulamalar da nelere dikkat edilmelidir? Biraz bunlardan bahsedip hafızalarımızı tazeleyim mi?
Nazogastrik sonda, üst gastrointestinal sistem (GİS) kanamalarının tedavisi, değerlendirilmesi, mide içeriğinin toplanması, mide lavajı, mide salgılarının aspirasyonu, ilaç verme, beslenmenin yapılması ve ameliyat sonrası kusmanın önlenmesi amacıyla kullanılmaktadır. Acil servislerde ise genellikle mide lavajı ve GİS kanamalarının tedavisi için uygulanır. Nazogastrik sonda uygulama, dikkat gerektiren hassas işlemlerden biridir. Kullanacağımız sondanın ölçüsü yaşa, cinse ve uygulama amacına göre değişebilir (erişkin hastada 14-16 Fr numaralı sondalar kullanılır). Kateterin doğru yerde olduğundan emin olmamız gerek çünkü bunun sonucunda önemli komplikasyonlar gelişebilir.
26 yaşındaki A.S. 10 tane novalgin tb, 8 tane cipro tb içti, 20 dakika sonra başlayan bulantı ve baş dönmesi şikayetleriyle 112 den yardım istedi. Acil servise teslim olma zamanı gelip çattı. Bilinci açık olan hastamıza, mide lavajı yapılacak ve bunun için de nazogastrik (NG) sonda uygulaması gerekecektir. Bizler de size NG sonda takarken, dikkat etmemiz gereken noktalardan, ufak ufak hatırlatmalar yaparak bahsedeceğiz.
İlk önce yapmamız gereken, hasta ve ailesine işlem hakkında bilgi verip, iznini almak olmalı arkadaşlar. Eğer hastada hayati risk yaratacak durum söz konusu ise direkt müdahale edilir. Hasta dik oturur pozisyona getirilir, mümkün değilse sol lateral pozisyon verebiliriz. Ellerimizi el yıkama standardına göre yıkadık ve eldivenlerimizi giydik. Hastanın burun deliklerini ışık kaynağı ile değerlendirdikten sonra varsa protez diş ve gözlükleri çıkarttık. Kateterin ne kadar itileceğini belirlemek için ölçüm yaptık. Kateterin midede kalacak ucu uygulama yapılacak burun deliğinden aynı taraftaki kulak memesine, oradan da sternumun ksifoid çıkıntısının 10-15 cm altına kadar uzattık ve işaretledik.
Hastadan rahat olmasını, düzenli nefes alıp vermesini isteyin. Unutmayalım ki iletişim halinde olmak güven duygusu yaratır, böylece kendini sizin ellerinize rahatça teslim edebilir. Hastadan başını hafifçe kaldırmasını isteyip, başı ekstansiyon pozisyona almalıyız. Kateter, burun deliğinden önce burun deliğine paralel olarak daha sonra arkaya ve aşağıya doğru olacak biçimde sakin, yumuşak hareketlerle ve parmaklar arasında yuvarlayarak mideye doğru ilerletilir. Herhangi bir direnç varsa güç uygulanmaz, diğer burun deliğinden işleme yeniden başlayabiliriz, diretmeye lüzum yok.
Katateri ilerletirken hastadan yutkunmasını isteyebiliriz. Hastada öğürme varsa işlem birkaç saniye durdurabiliriz, hastanın dinlenmesine izin verebiliriz ancak kateterin çıkarılmasına izin verilmez. Öksürme, boğulma hissi, ses değişikliği, siyanoz ve dispne gibi belirtiler varsa işlem derhal durdurulur ve kateter geri çekilir. Kateterin midede olup olmadığının kontrolü için; hastadan konuşması istenir, kateter hava yolunda ise kelimeler oluşmaz. Enjektör kateterin distal ucuna takılır ve mide içeriği aspire edilir. Mide içeriği gelmiyorsa hasta sol lateral pozisyonda yatırılarak tekrar aspire edilir, içerik geliyorsa midededir. Kateterin midede olduğundan emin olunduktan sonra buruna tespit edilir. Hasta başı 30 derece olacak şekilde pozisyon verilir. Artık mide lavajına başlayabilir, gereken tıbbi müdahaleyi sağlayabiliriz.
Yaptığımız bu işlemle ilaç partikülleri uzaklaştırıldı. Hastayı rahatlatıp, anksiyetesini azaltmak için bir süre yanında kalmak iyi olacak. Bir sağlık çalışanı olarak kendinizi tebrik edin. Hayat, her zaman acil servislerden yana olsun.
Hemşire Dilek Yıldırım, Merkezefendi Devlet Hastanesi, Acil Tıp, Manisa
